BERDYCZÓW


ZNACZENIE: Miasto na Ukrainie w obwodzie żytomierskim. Znane z powiedzenia „pisać do kogoś na Berdyczów”.


UŻYCIE: W XVIII w. Berdyczów był ważnym punktem handlowym, w którym jarmarki odbywały się aż 10 razy w roku. Dzięki temu do miasta ściągali kupcy z całej Europy. Z tego czasu pochodzi pierwotne znaczenie wyrażenia „pisać do kogoś na Berdyczów”, spopularyzowane przez kupców. Oznaczało ono dosłownie wysłanie korespondencji do Berdyczowa, jako miejsca największego prawdopodobieństwa odebrania przez kupca listu – bywali w nim średnio co 2-3 miesiące. Współcześnie określenie to zmieniło sens. „Pisać do kogoś na Berdyczów” jest równoznaczne z żartobliwym spławieniem.


PRZYKŁAD: Jestem rozczarowana i zniechęcona brakiem odpowiedzi na wysłane przeze mnie tony CV. Gdybym dostała choć jedną, nawet odmowną… A tak mam wrażenie, że rekruterzy już publikując ogłoszenie myślą: „Piszcie do mnie wszyscy na Berdyczów, i tak wiem, że pracę dam mojemu koledze”.


ETYMOLOGIA: ukr. Berdycziw.

ALLEGRO


ZNACZENIE: 1. W muzyce: tempo szybkie, wesołe, ruchliwe; utwór muzyczny w tym tempie. 2. W balecie: taniec z dużą liczbą skoków. 3. Internetowy serwis aukcyjny.


UŻYCIE: 1. Allegro jest tempem pomiędzy wolniejszym allegretto, a szybszym presto. 2. Dla baletowego allegro oprócz skoków, charakterystyczne jest też częste tańczenie na pointach [czyt. puentach] – specjalnie wzmocnionych baletkach, do tańczenia na czubkach palców. 3. Allegro to serwis internetowy, za pomocą którego można kupić lub sprzedać przedmioty i usługi. Na portalu występuje szereg opcji zakupowych, od klasycznej licytacji, do „kup teraz”, czyli zakupu danej rzeczy za sztywną, z góry ustaloną przez sprzedającego cenę. Allegro zostało założone w 1999 r.


PRZYKŁAD: 1. Nad pięciolinią utworu powinno być podane tempo w jakim będzie on grany – w ten sposób muzyk wie, czy wykonywać go spokojnie, np. w tempie adagio, czy weselej, w tempie allegro. 2. Nigdy nie mogę wyjść z podziwu, gdy baletnice na pointach tańczą allegro. 3. Jestem uzależniona od internetowych zakupów – Allegro.pl ustawiłam jako stronę startową.


ETYMOLOGIA: wł. allegro – wesoło, ruchliwie, szybko.

KAKOSMIA


ZNACZENIE: Postrzeganie nieszkodliwych zapachów jako nieprzyjemnych, często wręcz odrażających.


UŻYCIE: Odczucia zapachowe są skutkiem podrażnienia opuszki węchowej, ciała migdałowatego lub haka hipokampa. Najczęściej kakosmia jest rodzajem halucynacji olfatycznej, która pojawia się w niektórych typach psychozy.


PRZYKŁAD: Moja ciotka przygarnia wszystkie okoliczne bezpańskie koty. Gdy wchodzę do jej mieszkania smród jest tak silny, że aż zatyka. I niech nikt mi nie mówi, że cierpię na kakosmię!


ETYMOLOGIA: gr. kakos – zły + osme – zapach.

ENOLOGIA


ZNACZENIE: Nauka o produkcji, pielęgnacji i rodzajach wina.


UŻYCIE: Inne określenia dla enologii to ojnologia lub winoznawstwo. W niektórych krajach (np. we Francji, Hiszpanii, Chile) enologia jest kierunkiem na studiach. W trakcie kilkuletniej nauki studenci dowiadują się między innymi o sposobach uprawy winorośli, doborze  i określaniu składu poszczególnych gatunków wina, produkcji, butelkowaniu, przechowywaniu i zasadach degustacji wina. Przyśpieszone, często weekendowe kursy pomogą wielbicielom wina w poznaniu ciekawostek dotyczących trunku, a także zapewnią przyprawiającą o zawrót głowy przyjemność podczas degustacji.


PRZYKŁAD: Zapisałam się na kurs enologiczny. Chciałam w końcu dowiedzieć się o winach czegoś więcej ponad to, że dzielą się na białe, czerwone i różowe.


ETYMOLOGIA: gr. oinos – wino + logos – słowo, nauka.

DŻONKA


ZNACZENIE: Drewniany żaglowiec handlowy lub rybacki używany w krajach azjatyckich, szczególnie popularny w Chinach, Japonii i Malezji.


UŻYCIE: Dżonka ma charakterystyczne wielokątne żagle, ciężki, pękaty, drewniany kadłub i najczęściej 1-3 maszty. Nośność największych dżonek (pięciomasztowych) sięga około 600 ton. Czasami żaglowce te wykorzystywane są jako miejsce zamieszkania całej rodziny.


PRZYKŁAD: „Dawaj wskakuj na moją dżonkę, pojedziemy na targ rybny” – powie jeden chiński rybak do drugiego.


ETYMOLOGIA: port. junco, z jawaj. dżong – znaczenie jak w definicji słowa.

BENIAMINEK


ZNACZENIE: 1. Ulubione dziecko lub osoba dorosła, którą się faworyzuje. 2. Drużyna, która w danym sezonie uzyskała awans do wyższej klasy lub ligi.


UŻYCIE: 1. Beniamin jest imieniem hebrajskim, oznaczającym „syna południa” lub „syna prawicy”. W księdze Genesis 35:18 noszący to imię są nazywani synami dobrej fortuny, ponieważ prawa strona była uważana w starożytnym Izraelu za szczęśliwą. Beniamin obchodzi urodziny 31 marca i 19 grudnia. 2. Logicznie w stosunku do pierwszego znaczenia słowa, beniaminkiem czyli ulubieńcem, szczęściarzem nazywa się drużynę, której udało się wywalczyć awans z niższej ligi.


PRZYKŁAD: 1. Mój brat Beniamin jest prawdziwym beniaminkiem rodziców – nawet jak przynosi ze szkoły same uwagi, a na świadectwie ma najniższą średnią w klasie, w przeciwieństwie do mnie, zawsze dostaje pieniądze na wakacyjny wyjazd. 2. Beniaminkom dwukrotnie w historii udało się wywalczyć tytuł piłkarskiego Mistrza Polski: w 1937 r. zespołowi Cracovii, a w sezonie 1988/89 Ruchowi Chorzów.


ETYMOLOGIA: Wg. Biblii (Gen. 35:18; 42:4; 43:29-34), Rachela, umierając przy narodzinach syna, nazwała go Benoni (tj. syn boleści mojej), ale ojciec, Jakub, zmienił jego imię na Beniamin (tj. syn prawicy, syn szczęścia).

DERBY


ZNACZENIE: 1. Miasto w Wielkiej Brytanii, w hrabstwie Derbyshire, nad rzeką Derwent. 2. Mecz piłki nożnej dwóch drużyn z tego samego miasta lub regionu, np. derby Górnego Śląska (Górnik Zabrze – Ruch Chorzów), derby Madrytu (Real Madrid – Atletico de Madrid). 3. Doroczna gonitwa w wyścigach konnych.


UŻYCIE: 1. Derby jest miastem typowo przemysłowym, będącym w XVIII w. ośrodkiem angielskiej rewolucji przemysłowej. Współcześnie miasto znane jest między innymi z dużej społeczności osób niesłyszących. Szacuje się, że niesłysząca populacja w Derby jest trzykrotnie wyższa niż średnia liczba osób głuchych w Wielkiej Brytanii, a miasto (z liczbą zaledwie 230 tys. mieszkańców) w statystyce tej ustępuje jedynie Londynowi. 2. Mylne jest używanie określenia derby dla meczu tzw. odwiecznych rywali, chyba że są to drużyny z tego samego miasta. 3. Derby to wyścig o długości 2 400 m (półtorej mili angielskiej), w którym startują trzyletnie konie pełnokrwiste.


PRZYKŁAD: 1. W Derby urodził się Alan Bates, aktor filmowy i teatralny, znany polskiej publiczności między innymi z pierwszoplanowej roli w Greku Zorbie. 2. Wielu warszawiaków uważa, że w stolicy derbów nie ma. Jak mawiają: „nie ma Polonii w mieście” i retorycznie dodają: „Z kim ma zatem Legia walczyć?”. 3. Zeszłoroczne derby w Epsom, z czasem 2:36.74 min., wygrał Sea the Stars pod dżokejem Michaelem Kinane.


ETYMOLOGIA: 1. Nazwa własna pochodząca prawdopodobnie od anglosaskiej Deoraby – „miasto jeleni”. 2. Nazwa pochodzi najprawdopodobniej od określenia wyścigu konnego, jako przykładu silnej rywalizacji sportowej. 3. Od osoby lorda Derby, Edwarda Smitha-Stanleya, który w 1780 r. zapoczątkował doroczny wyścig trzylatków w Epsom Downs w płd.-wsch. Anglii.