INSUREKCJA VS REZUREKCJA


POPRAWNIE: Insurekcja to synonim powstawnia zbrojnego, w języku polskim najcześciej jest zestawiany z powstaniem kościuszkowskim (insurekcja kościuszkowska) z 1794 r., które wybuchło na skutek II rozbioru Polski. Rezurekcja (lub resurekcja) to z kolei msza odprawiana w Kościele katolickim związana z obchodami uroczystości zmartwychwstania pańskiego. Połączona jest najczęściej z procesją i odprawiana w Wielką Sobotę po zachodzie słońca lub w niedzielę rano.


BŁĘDNIE: Stosowanie wyrazów wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: Insurekcja pochodzi od łacińskiego insurectio, czyli powstanie; resurekscja swoją etymoligię również wywodzi z łaciny, od resurrectio – zmartwychwstanie.

FERTYCZNY


ZNACZENIE Inaczej ruchliwy.


UŻYCIE: Fertyczny to także zwinny, żwawy lub zręczny. Wyrazu nie należy mylić z innymi podobnie brzmiącymi przymiotnikami: frenetyczny i feeryczny.


PRZYKŁAD: Był fatalnym rozmówcą, ale za to wyjątkowym tancerzem – z niesamowitym poczuciem rytmu i wyjątkowo fertycznym; zakochała się w nim na zabój.


ETYMOLOGIA: niem. fertig – gotowy, zręczny.

PAROKSYTON


ZNACZENIE: Wyraz z akcentem na przedostatniej sylabie.


UŻYCIE: Z kolei proparoksyton to wyraz z akcentem na trzeciej sylabie od końca, a słowo należy akcentować na drugie ‚o’ od końca. Oksyton natomiast to wyraz z akcentem na ostatniej sylabie.


PRZYKŁAD: Większość polskich wyrazów to paroksytony, jednak w przypadku słów pochodzenia greckiego, jak np. matematyka, gramatyka, akcent powinien padać na trzecią sylabę od końca, jako że wyrazy te są proparoksytoniczne.


ETYMOLOGIA: gr. paroksýtonos – znacznie jak wyżej.

REMINISCENCJA


ZNACZENIE: Inaczej wspomnienie.


UŻYCIE: Reminiscencja to wspomnienie rzeczy lub zdarzeń już minionych, często połączone z refleksją, chwilą zadumy. W odniesieniu do literatury czy innej formy sztuki, reminiscencja to motyw lub scena nawiązujące do motywów lub scen już istniejących w innych dziełach, echo innego utworu.


PRZYKŁAD: Zamiast udawać, że napisał coś nowego, mógł swoje dzieło zatytułować „Reminiscencje z ostatnich 500 lat w literaturze światowej” – zaoszczędziłby czytelnikom rozczarowania.


ETYMOLOGIA: łac. reminisci – wspominać, pamiętać.

STRAPONTEN


ZNACZENIE: Inaczej dostawka.


UŻYCIE: Straponten to dodatkowe siedzenie najczęściej spotykane w teatrach, ale też np. w autobusach. Straponten jest składany, umiejscowiony w przejściu i najczęściej nie ma oparcia.


PRZYKŁAD: Kupiłam wejściówkę i myślałam, że spektakl będę musiała oglądać siedząc na strapontenie. Miałam jednak szczęście, ponieważ widownia nie była pełna i mogłam wygodnie rozsiąść się w fotelu.


ETYMOLOGIA: fr. strapontin – znaczenie jak wyżej.