AMFILADA


ZNACZENIE: Szereg sal, pokojów, połączonych ze sobą przejściami na jednej osi (patrz rysunek poniżej).


UŻYCIE: Amfilada to układ przestrzenny, w którym kolejne pomieszczenia i drzwi leżą na jednej osi, przez co przy otwartych drzwiach tworzy się efektowna perspektywa. Układ amfiladowy jest charakterystyczny dla barokowych i klasycystycznych wnętrz pałacowych. W XIX i XX w. stosowany był też w kamienicach miejskich.


PRZYKŁAD:


ETYMOLOGIA: fr. enfilade – znaczenie jak wyżej.

amfilada

źródło: Wikipedia

BINDAŻ


ZNACZENIE: Kryta aleja.


UŻYCIE: Bindaż to kryta aleja ze sklepieniem z kratownicy obrosłej pnączami i rozpiętymi na niej gałęziami m.in. lip. Także berso, kolebka.


PRZYKŁAD: Lato zapowiadają upalne, więc już dziś zaczął w ogrodzie pracować nad bindażem.


ETYMOLOGIA: niem. Bindung – wiązanie.

PUTTO


ZNACZENIE: Postać chłopczyka występująca w dekoracyjnym malarstwie i rzeźbie.


UŻYCIE: Putto jest szczególnie charakterystyczny dla okresu odrodzenia. Stosowane było też w późniejszych okresach we wnętrzach budowli oraz jako ozdoba tarasów, parków i ogrodów. Może przybierać postać aniołka lub bożka, często nagiego. W liczbie mnogiej putti.


PRZYKŁAD: Jako motyw przewodni swojej pracy na zaliczenie zajęć z fotografii wybrała udokumentownie putti dekorujących okoliczne budowle.


ETYMOLOGIA: wł. putto – chłopiec.

AEDICULA


ZNACZENIE: Wym. [edikula], akcent na ‚i’; w starożytności rodzaj kaplicy z frontonem wspartym na kolumnach.


UŻYCIE: Aedicula w sztuce średniowiecznej i nowożytnej to miniaturowy model budynku prezentowany przez jego fundatora. Nazywana tak bywa ponadto nisza w ścianie budynku mieszkalnego przeznaczona na posąg boga lub przodka. Także edykula lub edykuł.


PRZYKŁAD: W ramach pracy zaliczeniowej postanowił zewidencjonować wszystkie występujące w jego mieście edykuły.


ETYMOLOGIA: zdrobnienie łac. aedes – świątynia, budynek.

DONŻON


ZNACZENIE: Inaczej wieża obronna.


UŻYCIE: Donżon to baszta zamkowa, zawierająca skarbiec, stanowiąca ostatni punkt oporu załogi. Donżon to zarazem wieża ostatecznej obrony, jak i stałe, główne mieszkanie feudała. Z donżonu wykrystalizowały się dwa obiekty – prawie czysto obronny stołp/bergfried i prawie czysto mieszkalny pałac/dom.


PRZYKŁAD: Jednym z najstarszych i najbardziej znanych donżonów jest wieża Tower w Londynie z 1077 roku.


ETYMOLOGIA: fr. donjon – znaczenie jak wyżej.

KRENELAŻ


ZNACZENIE: Zębate zwieńczenie murów obronnych.


UŻYCIE: Krenelaż to element architektoniczny w postaci zwieńczenia murów obronnych i baszt tzw. zębami, pomiędzy którymi znajduje się wolna przestrzeń, co miało ułatwić obronę w czasie oblężenia – w prześwitach pomiędzy zębami byli rozlokowani łucznicy. Nazywany też blankami.


PRZYKŁAD: Krenelaż był szczególnie popularny w budowlach średniowiecznych. Później blanki stosowano jako element dekoracyjny.


ETYMOLOGIA: fr. crénelage – karbowanie, ząbkowanie.

WIMPERGA


ZNACZENIE: Dekoracyjny szczyt w kształcie trójkąta w architekturze gotyckiej.


UŻYCIE: Wimperga to dekoracyjne wykończenie w kształcie wysokiego trójkąta, wieńczące szczyt portalu albo ostrołuk okna. Najczęściej wykonana jest z kamienia lub cegły. Pole trójkąta wimpergi rzeźbione jest ślepym lub ażurowym maswerkiem lub jest gładkie. Najczęściej wimperga jest zwieńczona kwiatonem albo krzyżem.


PRZYKŁAD: W swoim wybitnie nowobogackim pałacu postanowił zafundować sobie wimpergę nad wejściem.


ETYMOLOGIA: niem. Wimperg – znaczenie jak wyżej.

wimperga