ODEON


ZNACZENIE: Starożytna budowla przeznaczona na występy muzyczne i teatralne.


UŻYCIE: Odeon podobnie jak teatr miał amfiteatralną widownię, ale przykrytą dachem ze względów akustycznych. Posiadał orchestrę dla chóru i podium dla muzyków. Odeony były mniejsze od teatrów. Odeon to także typ orkiestry grający muzykę rozrywkową, popularny na przełomie XIX i XX wieku. Orkiestra ta złożona była z dowolnej liczby muzyków grających na instrumentach dętych, z kwintetu smyczkowego i perkusji. Odeon to również brytyjska sieć kin, największa w Europie, która została założona w 1928 roku przez Oskara Deutscha. Według źródeł związanych z firmą nazwa jest akronimem hasła reklamowego: „Oscar Deutsch Entertains Our Nation” (ang. Oskar Deutsch zabawia nasz naród)


PRZYKŁAD: Prawdopodobnie najstarszy odeon został zbudowany z inicjatywy Peryklesa około 442 p.n.e. w Atenach na południowo-wschodnim zboczu Akropolu.


ETYMOLOGIA: łac. odeum – znaczenie jak wyżej.

FALEŃ


ZNACZENIE: Linka do holowania bąka.


UŻYCIE: Faleń służy do holowania bąka, czyli małej łodzi sportowej, za rufą statku. Może też być używany do cumowania łodzi.


PRZYKŁAD: Pies zjadł mu falenia, więc miał poważny problem z zacumowaniem.


ETYMOLOGIA: hol. vanglijn – lina cumownicza.

PERIEGETA


ZNACZENIE: Inaczej autor przewodnika krajoznawczego.


UŻYCIE: Periegeta w swoich opisach szczególny nacisk kładzie na omówienie pomników sztuki. Określenie to najczęściej odnosi się do autorów starożytnych, takich jak np. Pauzaniasz. Dziełem periegety jest periegeza.


PRZYKŁAD: Z nadchodzącą wiosną chciał poczuć się jak periegeta, stworzył więc bloga, na którym w szczegółach opisuje okolice.


ETYMOLOGIA: gr. periēgesis – oprowadzanie.

ŁUZA


ZNACZENIE: Jeden z sześciu otworów w stole bilardowym, do których wpadają bile.


UŻYCIE: Zwykły stół bilardowy ma sześć łuz. Po raz pierwszy pojawiły się one w bilardach amerykańskich w XIX wieku. W profesjonalnych stołach snookerowych (bilard angielski) pod płytą znajduje się elektryczna prowadnica, która oddziela wbite do łuzy czerwone bile (które po wbiciu nie wracają już na stół) od innych bil, które w trakcie gry na niego wracają. Ułatwia to sędziemu szybkie wyciągnięcie właściwej bili spod stołu.


PRZYKŁAD: Był osiedlowym mistrzem w bilard. Potrafił bezbłędnie trafiać do łuz z zamkniętymi oczami i po wypiciu kilku piw.


ETYMOLOGIA: Nieznana.

GAMBIT


ZNACZENIE: Sposób rozpoczęcia rozgrywki szachowej.


UŻYCIE: Gambit to otwarcie gry szachowej, w której poświęca się pionka dla uzyskania lepszej pozycji albo szybszego rozwoju figur. Znane są również bardziej ryzykowne gambity, które polegają na oddaniu skoczka lub gońca.


PRZYKŁAD: Rozgrywkę przeciwko komputerowi postanowił rozpocząć gambitem.


ETYMOLOGIA: wł gambetto – podstawienie nogi.

MYRMEKOLOGIA


ZNACZENIE: Nauka zajmująca się mrówkami.


UŻYCIE: Myrmekologia to gałąź entomologii (nauki o owadach) zajmująca się badaniem mrówek zarówno w ich środowisku naturalnym, jak i w sztucznym. Myrmekolodzy hodują mrówki korzystając ze sztucznych gniazd, tzw. formikariów (które mogą wyglądać tak) w celu obserwowania i poznawania ich zachowania.


PRZYKŁAD: Od zawsze fascynowały go owady. Nie mógł jednak zdecydować jaką specjalizację wybrać: myrmekologię czy lepidopterologię.


ETYMOLOGIA: gr. mýrmeks – mrówka

ANTREPRYZA


ZNACZENIE: Dawniej przedsiębiorstwo teatralne lub cyrkowe.


UŻYCIE: Antrepryza zakładana była przez osobę prywatną, tzw. antreprenera. Mógł on być też organizator imprez widowiskowych. Antrepryza była w XIX w. często spotykaną formą organizacji zespołów wędrownych.


PRZYKŁAD: Wystąpił do UE o dofinansowanie projektu antrepryzy. Został odrzucony na wstępnym etapie, ponieważ urzędnik nie wiedział o co we wniosku chodzi.


ETYMOLOGIA: fr. entreprendre – przedsiębrać.

LARP


ZNACZENIE: Odmiana gry fabularnej rozgrywana na żywo.


UŻYCIE: Określenia LARP często używa się zamiennie z nazwą gra terenowa. LARP-y są podobne do improwizowanej sztuki teatralnej. Reżyser i scenarzysta w jednej osobie, zwany Larpmasterem (funkcja analogiczna do Mistrza Gry w klasycznych odmianach RPG), jest jedyną osobą, która zna scenariusz w całości. Reszta uczestników (graczy) staje się aktorami – wciela się w swoje postacie i odgrywa przydzielone im role w tworzonej wspólnie historii. To, co mówią, jest traktowane jako wypowiedzi prowadzonych przez nich postaci, a to, co robią – jako akcje postaci. LARP-y bardzo często stanowią jedną z atrakcji konwentów fanów fantastyki, ale czasem stanowią samodzielne imprezy.


PRZYKŁAD: Tak bardzo wczuł się w przygotowania do LARP-u odgrywanego w konwencji średniowiecznej, że przez dwa tygodnie nie kąpał się i nie golił, jak mieli w zwyczaju rycerze w tamtych czasach.


ETYMOLOGIA: Akronim od angielskiego live action role-playing – znaczenie jak wyżej.

HAKA


ZNACZENIE: Tradycyjny taniec maoryski.


UŻYCIE: Haka to zbiorcza nazwa rytualnych, tradycyjnych prezentacji taneczno-wokalnych, wykonywanych w rejonie Oceanu Spokojnego, szczególnie na Nowej Zelandii przez Maorysów. U Polinezyjczyków haka rozumiana jest jako każdy taniec, jednak w kulturze europejskiej jako hakę identyfikuje się jeden z jej rodzajów – peruperu, czyli hakę „wojenną”. Wykonuje się ją często w „rozkracznym” przysiadzie, na lekko ugiętych nogach. Pozycja taka eksponuje napięte mięśnie nóg oraz strefę genitalną, co jest zamierzone, niektóre gesty rąk jeszcze to akcentują (patrz przykłady). Grupa wykrzykuje sylabizując proste teksty, linia melodyczna jest bardzo uboga. Uczestnicy wykonują różne elementy choreograficzne: klaszczą rytmicznie „ręka w rękę”, „ręka w udo” lub „ręka w tors”, robią „srogie” miny: nadnaturalne wytrzeszczanie oczu, prezentowanie języka (w skrajnych przypadkach niektórzy potrafią zasłonić nim całą brodę), nadymanie policzków i dmuchanie, syczenie przez zęby, przyklękanie na jedno kolano, uderzanie stopami i dłońmi o ziemię, energiczne potrząsanie dłońmi.


PRZYKŁAD: Wykonywana przez nowozelandzkich zawodników rugby All Blacks haka stała się obowiązkowa przed każdym ich meczem.


ETYMOLOGIA: polinezyjski haka – znaczenie jak wyżej.

haka_how_to_perform

ANTRAKT


ZNACZENIE: Przerwa między aktami przedstawienia teatralnego.


UŻYCIE: Antrakt może być też przerwą między częściami koncertu. Nazywany jest tak też utwór muzyczny wykonywany w przerwie między aktami przedstawienia.


PRZYKŁAD: Podczas antraktu wyszli przejść się po foyer i zobaczyć czy nie spotkają znajomych.


ETYMOLOGIA: fr. entre – między.