PROHAIREZA


ZNACZENIE: Zdolność pozwalająca odróżnić istoty ludzkie od innych stworzeń.


UŻYCIE: Prohaireza to wyróżniona przez Epikteta zdolność pozwalająca odróżnić istoty ludzkie od innych stworzeń. Definiuje ją jako samookreśloną, niezniewoloną, niepodległą, zdolną do używania wrażeń i rozumiejącą ich użycie – zdolność umysłową, której podlegają wszystkie inne ludzkie zdolności. Prohaireza jest w pełni aktywna w momencie odczuwania pragnienia lub zniechęcenia, pociągania lub odrazy, zgody lub niezgody.


PRZYKŁAD: Czasem było jej tak trudno podjąć nawet banalną decyzję, że zaczęła zastanawiać się czy na pewno natura wyposażyła ją w prohairezę.


ETYMOLOGIA: gr. προαίρεσις – wola.

DYSKREPANCJA


ZNACZENIE: Inaczej różnica poglądów.


UŻYCIE: Dyskrepancja to sprzeczność, rozbieżność, niezgodność. Może dotyczyć różnic w uznawanej teorii czy w systemie wartości.


PRZYKŁAD: Mimo wyraźnych dyskrepancji, udało im się dojść do porozumienia.


ETYMOLOGIA: łac. discrepantia – znaczenie jak wyżej.

OMNIPOTENCJA


ZNACZENIE: Inaczej wszechmoc.


UŻYCIE: Omnipotencja to synonim wszechwładzy. W znaczeniu biologicznym omnipotencja to różnicowanie się komórek w komórki wyspecjalizowane. Jeżeli bardzo wcześnie w rozwoju embrionalnym pobierzemy komórkę z jednego miejsca i przeniesiemy do innego to będzie się ona rozwijać zgodnie ze swoim nowym miejscem. W późniejszych etapach już nie jest to możliwe.


PRZYKŁAD: Właśnie dostała awans, umówił się z nią były mister świata, a dodatkowo wygrała w Lotto. Pomysłała, że na drugie powinna nazywać się Omnipotencja.


ETYMOLOGIA: łac. omnipotens – wszechmocny.

MESMERYZM


ZNACZENIE: Pseudonaukowa teoria mówiąca o tym, że w człowieku istnieją uzdrawiające siły magnetyczne przekazywane przez dotyk lub z pewnej odległości.


UŻYCIE: Mesmeryzm to system leczniczy oparty na rzekomo istniejącym w świecie „fluidzie uniwersalnym”, który w postaci „magnetyzmu zwierzęcego” emanuje z człowieka, reguluje układ nerwowy i leczy różne choroby.


PRZYKŁAD: Nic nie pomagało na jego posylwestrowego kaca zaczął więc szukać speca od mesmeryzmu.


ETYMOLOGIA: Od nazwiska twórcy systemu, niemieckiego lekarza Franza Antona Mesmera (1734-1815).

SUPEREROGACJA


ZNACZENIE: Działania wykraczające poza obowiązek.


UŻYCIE: O supererogacji mówi się przede wszystkim w kontekście etyki. Czynami mogącymi zostać uznanymi za supererogację będzie więc dawanie jałmużny czy poświęcenie za kogoś życia.


PRZYKŁAD: „Uczynek supererogacyjny to uczynek pociągający za sobą pozytywne skutki dla innych, związane zaś z danym uczynkiem ewentualne negatywne skutki (krzywdy bądź ryzyko) mogą spadać na sam podmiot podejmujący się tego czynu, nie zaś na osoby trzecie. (…) Spełnienie [uczynku] godne jest pochwał i stanowi zasługę, niespełnienie nie uzasadnia zaś i nie pociąga za sobą konieczności napiętnowania czy udzielenia nagany” – A.M.Kaniowski, „Supererogacja. Zagubiony wymiar etyki”.


ETYMOLOGIA: łac. super – nad + erogare – dzielić, ofiarować.

PALINGENEZA


ZNACZENIE: Inaczej reinkarnacja.


UŻYCIE: Palingeneza to także występowanie w rozwoju zarodkowym cech osobniczych, które zanikły u dorosłych osobników danego gatunku w wyniku procesu ewolucji. W znaczeniu geologicznym oznacza proces gromadzenia się wtórnych ciekłych stopów minerałów łatwotopliwych pod wpływem wysokiej temperatury.


PRZYKŁAD: Palingeneza światów to koncepcja filozoficzna zgodnie z którą świat powtarzał się i będzie powtarzać się wciąż w tej samej postaci nieskończenie wiele razy.


ETYMOLOGIA: gr. pálin – w tył + génesis – pochodzenie.

REFULACJA VS REFUTACJA


POPRAWNIE: Refulacja to inaczej prace związane z poszerzaniem lub ochroną plaży. Polegają na przewożeniu piasku z dna morza i rozkładaniu go wzdłuż brzegu. Refutacja z kolei to obalenie zarzutu za pomocą argumentu lub dowodu. W szerszym znaczeniu refutacja to wykazanie fałszu lub czyjegoś błędu.


BŁĘDNIE: Stosowanie wyrazów wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: Refutacja pochodzi od łacińskiego refutare, oznaczającego zbicie dowodu, zaprzeczenie. Etymologia refulacji nie jest znana.