UROBOROS


ZNACZENIE Symbol przedstawiający węża z ogonem w pysku pożerającego samego siebie (patrz niżej).


UŻYCIE: Uroboros jest charakterystyczny dla symboliki staroegipskiej i greckiej. Wizerunek pożerającego się węża oznacza fizyczną i duchową jedność wrzechrzeczy, która jest wieczna i będzie się nieskończenie odradzać. Uroboros to symbol cyklicznego powtarzania – obiegu czasu, odnawiania się świata i światów, śmierci i odrodzenia, nieśmiertelności.


PRZYKŁAD: Filozofia Junga korzysta z wizerunku Uroborosa do określenia wczesnego okresu rozwoju, jeszcze zanim rozwinie się tożsamość seksualna.


ETYMOLOGIA: gr. ouroboros – znaczenie jak wyżej.

AUTOTELICZNY


ZNACZENIE Będący celem samym w sobie.


UŻYCIE: Przymiotnika tego często używa się określając dzieło artystyczne, szczególnie literackie. Mowa wówczas o utworze będący celem samym w sobie albo usprawiedliwiającym się, tłumaczącym się samo przez się, a nie przez okoliczności zewnętrzne. Wartość autoteliczna z kolei to wartość najwyższa, centralna.


PRZYKŁAD: Jego autoteliczną zasadą było nieczynienie innym, czego sam nie chciałby odczuwać. Niemożność spełnienia swoich założeń pchnęła go ku samobójstwu. Z pewnością nie mógł tego wyrządzić nikomu innemu.


ETYMOLOGIA: gr. autotelēs – absolutny, niezależny, sam sobą kierujący.

ATARAKSJA


ZNACZENIE: Równowaga ducha, niewzruszoność wobec zdarzeń zewnętrznych, zwłaszcza przeciwności losu.


UŻYCIE: Ataraksja to stan ducha propagowany przez stoików, sceptyków i cyników zakładający wewnętrzny spokój człowieka, który nie może być zmącony wydarzeniami zewnętrznymi. Ataraksja do pewnego stopnia jest utożsamiana ze stanem obojętności wobec odczuwanej przez daną osobę krzywdę i doświadczane problemy. Ataraktyki to z kolei określenie leków uspokajających o łagodnym działaniu.


PRZYKŁAD: Jego ataraksja sprawiała, że każdy czuł się przy nim niezrównoważony psychicznie – nawet śmierć bliskiej osoby nie była w stanie wyprowadzić go z równowagi i skłonić do płaczu. Nie wierzę, że nie szprycował się ataraktykami.


ETYMOLOGIA: gr. atáraktos – niewzruszony, spokojny.

EUDAJMONIZM


ZNACZENIE: Pogląd etyczny stawiający szczęście osobiste jako najważniejsze dobro i jedyny stały motor ludzkiego postępowania.


UŻYCIE: Eudajmonista nie definiuje szczęścia tak jak je rozumiemy współcześnie – subiektywne zadowolenie stymulowane przez wakacje w tropikach i nowy samochów; szczęście według eudajmonizmu osiąga się jako skutek właściwego postępowania i równowagi ducha. Eudajmonizm był szczególnie popularny w etycznych teoriach epoki hellenistycznej (323 r.p.n.e. – 30 r.n.e.).


PRZYKŁAD: Między stoikami i Arystotelesem toczyła się dyskusja o źródła eudajmonizmu; ten drugi twierdził, że obok równowagi ducha równie istotne dla osobistego szczęścia są dobra zewnętrzne: zdrowie, bogactwo czy uroda.


ETYMOLOGIA: gr. eudaimonía – szczęście.

AGNOSTYK


ZNACZENIE: Zwolennik agnostycyzmu, poglądu filozoficznego, według którego niemożliwe jest poznanie świata i rządzących nim praw.


UŻYCIE: Wbrew popularnemu stawianiu znaku równości między agnostycyzmem a ateizmem (brakiem wiary w boga), nie są to synonimy. Rozróżnia się agnostycyzm religijny (gdy ktoś twierdzi, że mimo że nie wie, czy bóg istnieje nadal w niego wierzy), jak również ateizm agnostyczny (analogicznie, z powodu niemożności dowiedzenia, że bóg istnieje, dana osoba w niego nie wierzy). Pojęcie agnostycyzmu, jako opozycję dla gnostycyzmu (wyzwolenie i zbawienie poprzez bezpośredni kontakt z boskością) wprowadził w 1871 r. Thomas Henry Huxley.


PRZYKŁAD: Jak bardzo religijni są Polacy? Można sprawdzić w statystykach lub zajrzeć tutaj – internetowa lista pozwala chętnym określić się jako ateista lub agnostyk. Na deklarację zdecydowało się dotychczas ponad 17 tys. osób.


ETYMOLOGIA: gr. ágnōstos – nieznany, niepoznawalny.