DRAKKAR


ZNACZENIE: Wiosłowo-żaglowa łódź używana przez Wikingów (VII – XI w.).


UŻYCIE: Drakkary były dużymi łodziami bezpokładowymi, a ich wysoki dziób zdobiła rzeźba w kształcie smoka. Drakkary były bardzo zwrotne i wytrzymałe, dlatego wykorzystywano je zarówno do żeglugi rzecznej, jak i morskiej i oceanicznej. Mniejsze łodzie nazywane były snekkjur, a ich dziób dekorowała rzeźba węża.


PRZYKŁAD: Wikingowie w swoich drakkarach wypuszczali się bardzo daleko. Dotarli do Rusi Kijowskiej, Bizancjum, a także do Ameryki Północnej – na długo przed Kolumbem.


ETYMOLOGIA: staroskand. drekar – smok.

RYM CZĘSTOCHOWSKI


ZNACZENIE: Banalny, nieudolny rym, który obnaża niski kunszt autora.


UŻYCIE: Rymy częstochowskie to rymy przesadnie proste, oklepane, tak powszechne w wielu niskiej klasy wierszach i piosenkach. Najczęściej na rymy częstochowskie składają się wyrazy będące tą samą częścią mowy: „ciekły jej łzy, gdy dawał jej bzy, czuła się jak gdyby czytał jej sny” albo „ponieważ kłamała, życie mu złamała, a on głupio wierzył, że Anna go kochała”. Problemem rymów częstochowskich jest subiektywność ich klasyfikacji – to co dla jednego będzie trąciło banałem, inny uzna za poetycki majstersztyk. O gustach się jednak nie dyskutuje.


PRZYKŁAD:
„Czymś zwyczajnym się zachłysnęli
I do dziś nie ochłonęli
Nowe sytuacje, przypadki i dziwne zdarzeń sploty
Dały im temat na pierwsze strony
Piszą o czymś szalenie normalnym
Ale wymyślają jak uczynić to antyintelektualnym
Czymś uchwytnym,
i poczytnym
Dziennikarze się rozpisali
Swoje komentarze na portalach dali
Ośmieszają,
Hipokryzję popierają”
Tak pisze Isabel Marcinkiewicz. Rymy częstochowskie? A może poezja zupełnie przyzwoita? Oceńcie sami.


ETYMOLOGIA: Częstochowa, jako miejsce kultu religijnego, była jednocześnie ośrodkiem folkloru – stragany z pamiątkami, domorośli kaznodzieje, a także samozwańczy poeci, którzy na bieżąco tworzyli banalne pieśni i modlitwy. Nie silili się oni na elokwencję i posługiwali najprostszymi, oklepanymi rymami – stąd właśnie określenie „rym częstochowski”.

EKSPAT


ZNACZENIE: Wysokiej klasy specjalista, który dobrowolnie opuścił kraj i pracuje za granicą; dopuszczalna jest także forma „ekspata”.


UŻYCIE: Ekspat to osoba, która z własnej woli decyduje się na wyjazd z kraju; ekspatriacja natomiast ma dwa przeciwstawne znaczenia: albo określa dobrowolne opuszczenie kraju, albo wręcz przeciwnie – przymusowe wydalenie obywatela z jego ojczyzny. Przy okazji ekspaty warto zwrócić uwagę, że wyraz ten nie ma nic wspólnego z ekspiacją; chyba że za popełnione czyny ekspata szuka wybaczenia.


PRZYKŁAD: Osoby powracające z przymusowego wygnania to repatrianci. Określenie to jednak nie dotyczy tych, którzy na emigrację zdecydowali się dobrowolnie. Jak więc nazywać ekspatów, którzy postanowili wrócić do ojczyzny? Jakieś propozycje?


ETYMOLOGIA: śrdw.łac. expatriare – opuszczać ojczyznę.

BAKTRIAN


ZNACZENIE: Wielbłąd dwugarbny.


UŻYCIE: Inną odmianą wielbłąda jest dromader – wielbłąd jednogarbny. Z kolei krzyżówka baktriana i dromadera to birtugan. Jest on większy od swoich rodziców, ma łagodniejszy charakter i podobnie jak dromader – jeden garb.


PRZYKŁAD: Baktriany hodowane są między innymi dla mleka; chętnie bym go spróbowała, żeby zobaczyć ile ma ono w smaku wspólnego z tym, jakie dają krowy.


ETYMOLOGIA: łac. bactrianus – baktryjski, od Baktrii, nazwy starożytnego kraju w płd.-zach. Azji, gdzie żyły baktriany.

USHUAIA


ZNACZENIE: Wymawiane „usuaja”; najbardziej na południe położone miasto świata (54° 48′ szerokości geograficznej południowej). Jest stolicą argentyńskiej prowincji Ziemi Ognistej.


UŻYCIE: Miasto swój największy wzrost zawdzięcza przestępcom. Podobnie jak Brytyjczycy chcieli uczynić z Australią, Argentyńczycy też planowali stworzyć tu kolonię karną. Od końca XIX w. wysyłano do Ushuaii skazańców, którzy sami musieli wybudować więzienie i martwić się o przetrwanie. Parający się różnymi zawodami przestępcy, tym samym zapewnili miastu samowystarczalność. Ostatecznie więzienie zamknięto w 1947 r. Dziś w jego murach znajduje się muzeum. Ushuaia przyciąga turystów swoim położeniem „na krańcu świata”, a także byciem bazą wypadową na Antarktydę oraz Przylądek Horn. Lotnisko w Ushuaii zapewnia połączenia m.in. z Buenos Aires i Santiago de Chile. Bezpośredni lot trwa kilka godzin.


PRZYKŁAD: Planując wycieczkę do Ushuaii, nie można zapomnieć, że na półkuli południowej pory roku są odwrócone. Trafienie do miasta w noc przesilenia zimowego (21 czerwca), gdy ciemności spowijają je przez około 18 godzin, mijałoby się z celem.


ETYMOLOGIA: Ushuaia – „zatoka u krańca”; z języka Indian Yamana – ush – w głębi, waia – zatoka.