KRYPTOZOOLOGIA


ZNACZENIE: Badania nad gatunkami zwierząt, występujących w podaniach, legendach i relacjach świadków, a których istnienie odrzuca współczesna zoologia, ze względu na brak wiarygodnych, naukowych dowodów.


UŻYCIE: Kryptozoologia zajmuje się także badaniem możliwości istnienia gatunków zwierząt uważanych za wymarłe przez zoologię. Zoologia posiada dość rygorystyczne zasady uznawania nieznanych dotąd gatunków za istniejące. Aby uznać za istniejący musi być przedstawiony minimum jeden osobnik postulowanego gatunku, albo dostarczenie próbek tkanek z których da się wyodrębnić DNA plus wyraźne zdjęcia ukazujące całą sylwetkę zwierzęcia z trzech różnych stron.


PRZYKŁAD: Wśród najpopularniejszych stworów opisywanych przez ekspertów kryptozoologii wymienia się krakena oraz Yeti.


ETYMOLOGIA: gr. kryptos – ukryty + zoon – zwierzę + logos – nauka.

PROZOPOGRAFIA


ZNACZENIE: Metoda badań historycznych polegająca na zbiorczej analizie danych dotyczących przedstawicieli określonej grupy.


UŻYCIE: Prozopografia najczęściej dotyczy elit politycznych i społecznych. Jest stosowane przez historyków od ok. 1930. Rosnąca popularność prozopografii (mimo że jest ostro krytykowana) wynika stąd, że zbierane dane nadają się do komputeryzacji i umożliwiają szerokie uogólnienia na temat grup.


PRZYKŁAD: Prozopografia jest stosowana m.in. do określania trendów związanych z rozwojem karier zawodowych przedstawicieli elit.


ETYMOLOGIA: gr. prósopon – twarz, wygląd, osoba + gráphein – pisać.

MARID


ZNACZENIE: Demon z mitologii arabskiej.


UŻYCIE: Marid to potężny i okrutny demon, utożsamiany z żywiołem wody. Został zaadaptowany do światów fantasy np. w grze fabularnej Dungeons & Dragons.


PRZYKŁAD: Marida, często czyhającego na ludzi na drogach, zabić można cytując werset z Koranu.


ETYMOLOGIA: arab. مارد‎ – znaczenie jak wyżej.

DZIWER


ZNACZENIE: Falisty deseń na lufach strzelb.


UŻYCIE: Dziwer powstaje w wyniku wielokrotnego zgrzewania ze sobą miękkiego żelaza z twardą stalą o wysokiej zawartości węgla, bądź stali ze stalą, gdzie różnica w zawartościach węgla musi być znaczna, aby wzór stał się widoczny. Miecz dziwerowany składał się najczęściej z twardej, wysokowęglowej stali, która była rdzeniem ostrza, oraz niskowęglowej, bardziej miękkiej stali. Dzięki takiemu połączeniu stawał się bardziej odporny na naprężenia, a klingi stawały się bardziej elastyczne.


PRZYKŁAD: Pierwsze dziwery pojawiły się w Europie na broni Celtów.


ETYMOLOGIA: pers. dżewher – znaczenie jak wyżej.

PALIMPSEST


ZNACZENIE: Rękopis pisany na pergaminie, z którego zeskrobano lub starto poprzedni tekst.


UŻYCIE: Palimpsest bywa również nazywany codex rescriptus (łac. kodeks zapisany na nowo). Tekst najczęściej zeskrobywano za pomocą sproszkowanego pumeksu, i tym samym ulegał on bezpowrotnej utracie.


PRZYKŁAD: Najcenniejsze palimpsesty pochodzą z wczesnego średniowiecza.


ETYMOLOGIA: gr. palimpsēstos – znowu zeskrobany.

BERLINKA


ZNACZENIE: Towarowy statek rzeczny (dawniej żaglowy) służący głównie do transportu zboża.


UŻYCIE: Berlinka nie posiadająca szpiczastego dzioba (kafy) była nazywana kogutem. W XIX wieku bardzo często użytkowana na wodach Wisły, Narwi (Szlak Batorego) i Bugu. Berlinka to także potoczna nazwa budowanej przed i w czasie II wojny światowej autostrady, która miała połączyć stolicę ówczesnej III Rzeszy, Berlin, ze znajdującym się na wschodnich rubieżach państwa Królewcem, przebiegając przez tzw. korytarz polski. Berlinką nazywana też była Pruska Biblioteka Państwowa.


PRZYKŁAD: Według pamiętników Zygmunta Glogera załadowana berlinka pod pełnymi żaglami potrafiła płynąć w górę Wisły z prędkością konia biegnącego kłusem.


ETYMOLOGIA: od miasta Berlin.

KAMARYLA


ZNACZENIE: Inaczej intryganci.


UŻYCIE: Kamaryla to określenie dworzan z najbliższego otoczenia panującego, jego ulubieńcy, wywierający na niego wpływ zgubny dla spraw państwa. Zwykle nie zajmują oni żadnych stanowisk w oficjalnej strukturze władzy, jednak wpływają na władcę w sposób nieformalny.


PRZYKŁAD: W Polsce za czasów króla Władysława IV kamarylę dworską stanowiła familia Kazanowskich.


ETYMOLOGIA: hiszp. camarilla – pokoik, gabinet, królewska rada gabinetowa.

KOH-I-NOOR


ZNACZENIE: Wym. [koinur], akcent na ‚u’; rzecz uważana za najlepszą w swoim rodzaju.


UŻYCIE: Koh-i-noor to synonim czegoś niezmiernie cennego. Określenie pochodzi od nazwy własnej jednego z największych znanych diamentów na świecie. Pochodzi on z Indii i waży 105 karatów, czyli 21,6 g. Diament został zagarnięty przez Wielką Brytanię w 1849 r. w czasie aneksji Pendżabu. Obecnie znajduje się w koronie brytyjskiej królowej matki i zdobi przód krzyża nad obręczą tego insygnium (patrz zdjęcie).


PRZYKŁAD: Słowo dnia jutro wychodzi za mąż! I nie potrzebuje koh-i-noora, żeby być najszczęśliwszą na świecie:). Zaraz potem udaje się w podróż poślubną, więc przez najbliższe dwa tygodnie pojawiające się słówka będą powtórkami. Do zobaczenia w październiku!


ETYMOLOGIA: pers. kōh-i-nūr – góra światła.

NIL DESPERANDUM


ZNACZENIE: Akcentowane na drugie ‚e’; wyrażenie oznaczające, że nie trzeba tracić nadziei.


UŻYCIE: Nil desperandum to krótszy sposób, by powiedzieć, że nie ma powodu do rozpaczy.


PRZYKŁAD: Po raz kolejny przesunęli mu termin obrony pracy doktorskiej. Nil desperandum, lepiej późno niż wcale.


ETYMOLOGIA: łac. nil desperandum – takimi słowy pociesza Horacy przyjaciela Planka, który zraził się ostatecznie do rzymskiego życia politycznego i wyroków losu.

PRESTAFON VS. PRESTACJE


POPRAWNIE: Prestafon to telefon, którym połączenie uzyskuje się nie przez nakręcenie tarczy, ale przez naciskanie guzików z cyframi od 0 do 9. Prestacje z kolei to, w dawnej Polsce, powinności poddańcze chłopów.


BŁĘDNIE: Stosowanie wyrazów wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: Prestafon wywodzi się od włoskiego presto, czyli szybko, bowiem naciskając klawisze dzwoni się znacznie szybciej, niż wybierając numer na tarczy. Prestacje pochodzą natomiast z łaciny: praestare, czyli ręczyć, wykonywać, płacić, dawać.