HIP HIP HURRA


ZNACZENIE: Okrzyk na czyjąś cześć wyrażający radość.


UŻYCIE: Hip hip hurra najprawdopodobniej pochodzi z czasów bitwy pod Unstrutą w 933 r. Zagrzewając się do walki germańscy chrześcijanie szli z okrzykiem „Kyrie Eleison!” (Panie, zmiłuj się!), a okrzyk Madziarów brzmiał „Huj Huj Hajrá!” (Szybciej, szybciej!) – do dziś Węgrzy tak właśnie wołają zamiast naszego hip hip hurra.


PRZYKŁAD: Hip hip hurra! Słowo dnia to Złota Strona!


ETYMOLOGIA: ang. hip hip hurray – znaczenie jak wyżej.

JAK W KORCU MAKU


ZNACZENIE: Doskonale do siebie pasować.


UŻYCIE: Określenie to oznacza parę lub grupę osób świetnie do siebie dobraną i/lub znakomicie się rozumiejącą.


PRZYKŁAD: Sekret doskonałego związku? Dobrać się jak w korcu maku!


ETYMOLOGIA: Związek frazeologiczny ‚jak w korcu maku’ pochodzi od nazwy dawnej jednostki objętości – korca – stosowanej do ciał sypkich, właśnie np. maku. W korcu maku wszystkie drobinki były identyczne, idealnie do siebie pasujące. Korzec odpowiadał 32 garncom, czyli nieco ponad 120 litrom.

XOCOLATL


ZNACZENIE: Wym. [szokolatl]; gorzka czekolada do picia.


UŻYCIE: Produkowana z palonego i mielonego kakao czekolada pochodzi z Ameryki Środkowej, a ludy indiańskie piły ją już ponad 3 tys. lat temu. W czasach prekolumbijskich czekoladę spożywało się jako gorzki napój, często z dodatkiem chili. Po odkryciu czekolady, Europejczycy zamienili chili na cukier i mleko, a następnie zaczęto produkcję czekolady w tabliczkach. Mimo że pierwotnie czekolada wywodzi się z Ameryki, dziś w jej produkcji dominuje Afryka, a szczególnie Wybrzeże Kości Słoniowej.


PRZYKŁAD: Pierwsza europejska czekoladziarnia powstała w XVII w. w Londynie, mieście, w którym w niedzielę zakończył się Tydzień Czekolady – xocolatl grała tam z pewnością pierwszoplanową rolę.


ETYMOLOGIA: nahuatl xocolatl – gorzka woda.

DUDY VS KOBZA


POPRAWNIE: Dudy – instrument aerofonowy składający się z wykonanego z owczej lub koziej skóry worka (zbiornika powietrza), kilku piszczałek oraz rurki do wdmuchiwania powietrza; dudy są szczególnie popularne w muzyce ludowej Szkocji, Bułgarii i Irlandii. Kobza – instrument strunowy, rodzaj lutni o mocno wypukłym korpusie rezonansowym, krótkiej szyjce i 2 do 12 strunach; kobza charakterystyczna była dla muzyki ukraińskiej, mołdawskiej, rumuńskiej oraz polskiej.


BŁĘDNIE: Stosowanie określeń wymiennie.


DLACZEGO TAK?: Mylenie nazwy tych dwóch instrumentów bierze się z potocznego nazywania dud kozami, co prowadzi do błędnego określania ich kobzą, mimo że są to dwa całkowicie różne instrumenty.

ŚWIĘTOWIT


ZNACZENIE: Główne bóstwo czczone przez Słowian w okresie przedchrześcijańskim.


UŻYCIE: Bóstwo przedstawiane było w formie wielkiego posągu (nazywanego bałwanem), na którego szczycie znajdowały się cztery twarze, każda zwrócona w innym kierunku. Atrybutem Świętowita był miecz, a świętym zwierzęciem biały koń. Potocznie Świętowit nazywany jest Światowidem, jednak specjaliści spierają się czy jest to to samo bóstwo.


PRZYKŁAD: Najbardziej znane przedstawienie słowiańskiego idola to ważący pół tony Światowid ze Zbrucza. Można go podziwiać w krakowskim Muzeum Archeologicznym.


ETYMOLOGIA: połabskie Svątevit – (prawdopodobnie) święty – dawniej potężny + wit – pan

GASKONADA


ZNACZENIE: Inaczej pyszałkowatość.


UŻYCIE: Gaskonada jest synonimem samochwalstwa, bufonady i chełpliwości. Wyraz ten pochodzi od nazwy historycznej krainy w południowo-zachodniej Francji – Gaskonii oraz jej mieszkańców – Gaskończyków. Przenośnie po francusku Gaskończyk jest synonimem fanfarona i samochwały. Określenie to pochodzi od stereotypowego postrzegania mieszkańców regionu jako zapatrzonych w siebie.


PRZYKŁAD: Z Gaskonii pochodził waleczny d’Artagnan, a sukcesy dowodzonych przez niego muszkieterów nie były gaskonadą – na polu walki wytrwale i skutecznie pomagali Francji.


ETYMOLOGIA: fr. gasconnade – przechwałki; od Gascon – Gaskończyk.

ABDERYTA


ZNACZENIE: Inaczej głupiec, tępak, nieuk.


UŻYCIE: Określenie to przejęte jest od starożytnych Greków, którzy stosowali je do nazywania osób mało inteligentnych. Abdera była miastem portowym w Tracji, i mimo że pochodzili z niej m.in. Demokryt czy Protagoras (znani filozofowie), to jednak Grecy uważali pochodzących stamtąd ludzi za wyjątkowo nierozgarniętych.


PRZYKŁAD: Polityczna poprawność nie pozwala ci nazwać mało inteligentnego współpracownika dosłownym „tępak”? Gdy rzucisz hasło „abderyta” on z pewnością nie zrozumie, że go obrażasz, a ty dasz upust swojej frustracji spowodowanej pracą z głupkiem.


ETYMOLOGIA: gr. abderites – mieszkaniec Abdery.