KIEP


ZNACZENIE: Określenie na głupka, osobę nierozgarniętą lub w języku potocznym na niedopałek papierosa.


UŻYCIE: W dawniejszych czasach wyraz kiep określał także mężczyznę zniewieściałego, lalusia (znaczenie mające swoje źródło w pierwotnym znaczeniu słowa – kiep to w staropolszczyźnie srom). Stąd później powstał przymiotnik kiepski. Ważne by pamiętać, że w znaczeniu „głupek” kiep odmienia się następująco: kiep, kpa, kpie, kpowi, podczas gdy kiep w znaczeniu „niedopałek” deklinuje się: kiepa, kiepem, kiepie, kiepowi.


PRZYKŁAD: Zakiepuj już tego fajka – musimy wchodzić do środka, a tam nie wolno palić.


ETYMOLOGIA: starop. kiep – srom.

EUNUCH


ZNACZENIE: Kastrat, mężczyzna pozbawiony jąder.


UŻYCIE: Kastarcji dokonywano intencjonalnie u młodych chłopców, a jej celem było przygotowanie ich do pewnych funkcji społecznych – religijnych, rozrywkowych czy wojskowych – poprzez wpłynięcie na ich gospodarkę hormonalną, a tym samym „złagodzenie” charakteru. Eunuchowie często wykorzystywani byli jako strażnicy haremów w starożytnych Chinach, w Egipcie, Persji czy Bizancjum. Ponadto eunuchowie bywali szarymi eminencjami dworu oraz ważną siłą polityczną – pod koniec XVII w. w Chinach było ich ponad 100 tys.


PRZYKŁAD: Odpowiednio wcześnie przeprowadzona kastracja nie pozwala na dokonanie się u chłopca typowych zmian hormonalnych, takich jak np. mutacja głosu. Przykładem eunucha o cienkim, śpiewnym głosie jest bohater głośnego filmu „Farinelli – ostatni kastrat”.


ETYMOLOGIA: gr. eunouchos – strażnik łoża, szambelan; od eune – łoże + echein – trzymać, mieć.

CUAUHTEMOC


ZNACZENIE: Wymawiane [kuałtemok]; ostatni, jedenasty władca Meksyku; objął władzę w 1520 r., na rok przed podbojem jego państwa przez dowodzonych przez Hernana Cortesa Hiszpanów.


UŻYCIE: Cuauhtemoc, wcześniej dowódca sił azteckich, objął najwyższą władzę po zabiciu przez Hiszpanów w 1520 r. władcy Moctezumy i rządził państwem przez około rok. Po 90-dniowym oblężeniu przez Hiszpanów stolicy imperium – Tenochtitlanu,  Cortes pokonał tubylców 13 sierpnia 1521 r., a Cuauhtemoc został pojmany. Nie zabito go jednak aż do 1525 r. – Cortes wykorzystywał go do prowadzonej przez siebie polityki.


PRZYKŁAD: Cuauhtemoc jest jednym z najważniejszych bohaterów narodowych Meksyku – stąd do dziś jego imię często nadawane jest chłopcom. Współcześnie najbardziej znany Cuauhtemoc to Cuauhtemoc Blanco – meksykański piłkarz. Czy podobnie jak w poprzednim meczu, również dziś, tym razem przeciwko Urugwajowi, uda mu się strzelić bramkę?


ETYMOLOGIA: nahuatl cuauh – orzeł, temohuia – obniżać, schodzić.

NEMEZIS


ZNACZENIE: Nieubłagana, karząca sprawiedliwość.


UŻYCIE: Nemezis szczególnie dosięga ludzi butnych i zuchwałych. Jest synonimem sprawiedliwości nie do uniknięcia, ponieważ pochodzi od losu i bogów.


PRZYKŁAD: Mistrzostwa Świata lada dzień, a Irlandczycy wciąż nie mogą pogodzić się z wyeliminowaniem ich z rozgrywek po zagraniu ręką Francuza Henry’ego – wierzą, że jego ekipę dosięgnie nemezis i Francuzi zostaną wyeliminowani już w fazie grupowej.


ETYMOLOGIA: gr. Nemesis – grecka bogini ludzkiego losu, zemsty i sprawiedliwości, strażniczka powszechnego ładu. Była jedną z córek Nocy i uosabiała zemstę bogów, szczególnie na winnych bluźnierstwa i pychy.

ABORDAŻ


ZNACZENIE: Celowe zderzenie się statków, będące początkiem walki wręcz.


UŻYCIE: Abordaż był w czasach żaglowców podstawowym sposobem walki między wrogimi okrętami. Po „dobiciu” do siebie burtami dwóch statków, rozpoczynała się walka wręcz między ich załogami. Aby uniemożliwić przegrywającej załodze ucieczkę, podczas abordażu okręty sczepiano ze sobą za pomocą lin i haków. Współcześnie określenie abordaż oznacza także wejście wrogiej załogi na pokład statku nieprzyjaciela, niekoniecznie poprzedzone zderzeniem się jednostek i walką.


PRZYKŁAD: Chcesz zobaczyć jak wyglądał osiemnastowieczny abordaż? Obejrzyj „Piratów z Karaibów” – mimo że krytycy zarzucają mu sporo niedociągnięć, sceny walki są przedstawione bardzo sugestywnie.


ETYMOLOGIA: fr. abordage – znaczenie jak wyżej.