BUSTROFEDON


ZNACZENIE: pisanie kolejnych linijek tekstu na przemian od lewej ku prawej i od prawej ku lewej stronie (patrz zdjęcie).


UŻYCIE: Bustrofedon był stosowany w piśmie greckim w okresie różnicowania się tego pisma od jego pierwowzoru, czyli pisma fenickiego, w którym litery stawiano od prawej do lewej. W bustrofedonie w wierszach zapisywanych od prawej do lewej litery także były zapisywane lustrzanie.


PRZYKŁAD: W ramach ćwieczeń umysłu zaczął robić notatki w bustrofedonie.


ETYMOLOGIA: gr. boustrophēdon – zawracający jak woły w orce.

Boustrophedon

źródło: Wikipedia

SZCZECINECCZANIN


ZNACZENIE: Mieszkaniec Szczecinka.


UŻYCIE: Szczecinecczanin to poprawne określenie mieszkańca Szczecinka, co w 2008 roku ogłosiła Rada Języka Polskiego. Wersja żeńska to szczecinecczanka. Jednocześnie uznano, że ze względu na trudność wymowy, dopuszczalna jest także forma opisowa, czyli mieszkaniec/mieszkanka Szczecinka.


PRZYKŁAD: W ramach integracji zagranicznych studentów zaproszono ich na wycieczkę po Pomorzu Zachodnim. Gdy w swoim mieście przywitali ich szczecinecczanie, goście nawet nie próbowali nauczyć się poprawnego ich nazywania.


ETYMOLOGIA: Od nazwy miasta Szczecinek leżącego na Pomorzu Zachodnim.

ADHORTACJA


ZNACZENIE: Inaczej upomnienie lub zachęta.


UŻYCIE: Adhortacja najczęściej odnosi się do dokumentów papieskich. Mają one charakter duszpasterski i adresowane są do określonej grupy osób, na przykład zakonników lub do całego Kościoła. Adhortacja najczęściej stanowi podsumowanie Synodu Biskupów i zestawienie wniosków, jakie z niego wypływają. Adhortacje wydawane są co kilka lat po zakończeniu danego synodu.


PRZYKŁAD: Nie milkną dyskusje na temat polskiego tłumaczenia adhortacji papieża Franciszka. Może najłatwiej o to „co autor miał na myśli” zapytać papieża wprost?


ETYMOLOGIA: łac. adhortari – napominać, zachęcać.

SUPERLATYWY


ZNACZENIE: Słowa najwyższego uznania.


UŻYCIE: Superlatywy to inaczej pochwały. Superlatyw to z kolei najwyższy stopień przymiotnika.


PRZYKŁAD: Często słyszane „najwyższe superlatywy” to pleonazm.


ETYMOLOGIA: łac. superlativus – najwyższy.

.

PURYSTA


ZNACZENIE: Osoba dbająca o czystość i nieskazitelność języka.


UŻYCIE: Purysta często zwraca uwagę na poprawność językową w sposób przesadny, a nawet pedantyczny. Puryzm to postawa językowa charakteryzująca się rygorystyczną dbałością o poprawność i czystość języka, wynikającą z pobudek emocjonalnych, związanych z poczuciem, że język jest wartością wymagającą troski. Puryści dążą do usunięcia z języka lub niedopuszczenia do niego tych elementów, które uważają za niepoprawne lub szkodliwe.


PRZYKŁAD: Nazywała się językową purystką i dlatego założyła, że czytanie Słowa dnia jest jej zbędne. Nie wiedziała, że mówiąc o sobie w ten sposób popełnia pleonazm.


ETYMOLOGIA: łac. – czysty.

PALIMPSEST


ZNACZENIE: Rękopis pisany na pergaminie, z którego zeskrobano lub starto poprzedni tekst.


UŻYCIE: Palimpsest bywa również nazywany codex rescriptus (łac. kodeks zapisany na nowo). Tekst najczęściej zeskrobywano za pomocą sproszkowanego pumeksu, i tym samym ulegał on bezpowrotnej utracie.


PRZYKŁAD: Najcenniejsze palimpsesty pochodzą z wczesnego średniowiecza.


ETYMOLOGIA: gr. palimpsēstos – znowu zeskrobany.

BENJI


ZNACZENIE: Wym. [bendżi]; potocznie studolarówka.


SZERZEJ: Benji to określenie banknotu studolarowego, w liczbie mnogiej dopuszczalne są dwie formy: benjies oraz benjis. Po polsku można z nich zrobić bendżisy lub beńki.


PRZYKŁAD: Nie mam drobnych, a przecież nie zapłacę za puszkę coli benjim, bo pomyślą, że bank obrabowałam.


ETYMOLOGIA: ang. benji – zdrobnienie od umieszczonego na studolarówkach wizerunku Benjamina Franklina.

TAIKONAUTA


ZNACZENIE: Chiński kosmonauta.


UŻYCIE: Z kolei nazwy kosmonauta i astronauta są synonimami. Po pierwszym chińskim orbitalnym locie załogowym, prasa zachodnia zaczęła wobec chińskich astronautów używać żartobliwego określenia taikonauta. Oficjalne chińskie media używają terminu yǔhángyuán (宇航员) – kosmiczny nawigator (podróżnik). W kolokwialnym chińskim istnieje jednak podobny zwrot – taikong ren (太空人), czyli „człowiek kosmosu”.


PRZYKŁAD: Pierwszy taikonauta, Yang Liwei, poleciał w kosmos w 2003 roku. Tym samym Chiny stały się trzecim krajem zdolnym do wysłania człowieka w kosmos.


ETYMOLOGIA: chin. taikong – przestrzeń kosmiczna.

ADIUSTOWAĆ


ZNACZENIE: Przygotować tekst do druku pod względem ortograficznym, interpunkcyjnym, stylistycznym i graficznym.


UŻYCIE: Adiustacja polega na ręcznym naniesieniu na maszynopisach lub wydrukach dyspozycji dla osoby dokonującej składu i łamania tekstu. Dyspozycje te mają formę znaków korektorskich, dopisków tekstowych oraz ewentualnie innych potrzebnych oznaczeń. Adiustacja może być nanoszona przez więcej niż jedną osobę, a także dotyczyć np. dubbingu czy scenariusza.


PRZYKŁAD: Gdy redaktor skończył pisać komentarz, do zamknięcia gazety pozostało mu już tylko zadiustowanie tekstów dziennikarzy.


ETYMOLOGIA: łac. ad – do + iustus – słuszny.

ENTOURAGE


ZNACZENIE: Wym. [ąturaż], akcent na ‚a’; otoczenie.


UŻYCIE: Entourage to inaczej przedmioty otaczające, środowisko; w dopełniaczu entourage’u. Można spotkać także spolszczony zapis: anturaż.


PRZYKŁAD: Organizując pokaz zadbano o każdy element entourage’u, jednak zapomniano, by ktoś zastanowił się również nad scenariuszem spotkania.


ETYMOLOGIA: fr. entourage – znaczenie jak wyżej.