KONKORDANCJA


ZNACZENIE: Alfabetyczny spis wyrazów, zdań, znaków lub symboli znajdujących się w jakimś dziele literackim lub zbiorze dokumentów.


UŻYCIE: Konkordancja to zestawienie tekstów, znaków, sygnatur, dat dotyczących tego samego przedmiotu albo odpowiadających sobie. To także określenie na indeks, zwłaszcza obejmujący użycia poszczególnych wyrazów albo sentencji w Biblii.


PRZYKŁAD: W ramach kary za gadanie na lekcji, miał przygotować konkordancję teksów dotyczących rozmowy bohaterów z dotychczas przerabianych lektur.


ETYMOLOGIA: łac. concordantia – zgodność.

BUSTROFEDON


ZNACZENIE: pisanie kolejnych linijek tekstu na przemian od lewej ku prawej i od prawej ku lewej stronie (patrz zdjęcie).


UŻYCIE: Bustrofedon był stosowany w piśmie greckim w okresie różnicowania się tego pisma od jego pierwowzoru, czyli pisma fenickiego, w którym litery stawiano od prawej do lewej. W bustrofedonie w wierszach zapisywanych od prawej do lewej litery także były zapisywane lustrzanie.


PRZYKŁAD: W ramach ćwieczeń umysłu zaczął robić notatki w bustrofedonie.


ETYMOLOGIA: gr. boustrophēdon – zawracający jak woły w orce.

Boustrophedon

źródło: Wikipedia

SZCZECINECCZANIN


ZNACZENIE: Mieszkaniec Szczecinka.


UŻYCIE: Szczecinecczanin to poprawne określenie mieszkańca Szczecinka, co w 2008 roku ogłosiła Rada Języka Polskiego. Wersja żeńska to szczecinecczanka. Jednocześnie uznano, że ze względu na trudność wymowy, dopuszczalna jest także forma opisowa, czyli mieszkaniec/mieszkanka Szczecinka.


PRZYKŁAD: W ramach integracji zagranicznych studentów zaproszono ich na wycieczkę po Pomorzu Zachodnim. Gdy w swoim mieście przywitali ich szczecinecczanie, goście nawet nie próbowali nauczyć się poprawnego ich nazywania.


ETYMOLOGIA: Od nazwy miasta Szczecinek leżącego na Pomorzu Zachodnim.

ADHORTACJA


ZNACZENIE: Inaczej upomnienie lub zachęta.


UŻYCIE: Adhortacja najczęściej odnosi się do dokumentów papieskich. Mają one charakter duszpasterski i adresowane są do określonej grupy osób, na przykład zakonników lub do całego Kościoła. Adhortacja najczęściej stanowi podsumowanie Synodu Biskupów i zestawienie wniosków, jakie z niego wypływają. Adhortacje wydawane są co kilka lat po zakończeniu danego synodu.


PRZYKŁAD: Nie milkną dyskusje na temat polskiego tłumaczenia adhortacji papieża Franciszka. Może najłatwiej o to „co autor miał na myśli” zapytać papieża wprost?


ETYMOLOGIA: łac. adhortari – napominać, zachęcać.

SUPERLATYWY


ZNACZENIE: Słowa najwyższego uznania.


UŻYCIE: Superlatywy to inaczej pochwały. Superlatyw to z kolei najwyższy stopień przymiotnika.


PRZYKŁAD: Często słyszane „najwyższe superlatywy” to pleonazm.


ETYMOLOGIA: łac. superlativus – najwyższy.

.

PURYSTA


ZNACZENIE: Osoba dbająca o czystość i nieskazitelność języka.


UŻYCIE: Purysta często zwraca uwagę na poprawność językową w sposób przesadny, a nawet pedantyczny. Puryzm to postawa językowa charakteryzująca się rygorystyczną dbałością o poprawność i czystość języka, wynikającą z pobudek emocjonalnych, związanych z poczuciem, że język jest wartością wymagającą troski. Puryści dążą do usunięcia z języka lub niedopuszczenia do niego tych elementów, które uważają za niepoprawne lub szkodliwe.


PRZYKŁAD: Nazywała się językową purystką i dlatego założyła, że czytanie Słowa dnia jest jej zbędne. Nie wiedziała, że mówiąc o sobie w ten sposób popełnia pleonazm.


ETYMOLOGIA: łac. – czysty.

PALIMPSEST


ZNACZENIE: Rękopis pisany na pergaminie, z którego zeskrobano lub starto poprzedni tekst.


UŻYCIE: Palimpsest bywa również nazywany codex rescriptus (łac. kodeks zapisany na nowo). Tekst najczęściej zeskrobywano za pomocą sproszkowanego pumeksu, i tym samym ulegał on bezpowrotnej utracie.


PRZYKŁAD: Najcenniejsze palimpsesty pochodzą z wczesnego średniowiecza.


ETYMOLOGIA: gr. palimpsēstos – znowu zeskrobany.