PLEONAZM


ZNACZENIE: Wyrażenie składające się z dwóch lub więcej wyrazów oznaczających to samo lub prawie to samo.


UŻYCIE: Pleonazm jest typem błędu logiczno-językowego, potocznie znanego jako „masło maślane”. Charakteryzuje się używaniem w jednym wyrażeniu wyrazów, które mają to samo znaczenie, np. cofać się do tyłu (inaczej niż do tyłu się nie da), okres czasu (okres dotyczy przedziału czasowego, czas jest okresem), prezent gratis (trudno nazwać prezentem coś, za co trzeba zapłacić), etc. Teoretycznie za pleonazmy można też uznać niektóre skrótowce (np. numer NIP, płyta CD), jednak dodawanie pleonastycznego rzeczownika (numer, płyta) na początku skrótowca znacznie ułatwia jego odmianę przez przypadki i nie jest uznawane za błąd.


PRZYKŁAD: W miesiącu lipcu, dwóch bliźniaków idąc do akwenu wodnego, skręciło w bok, by dalej kontynuować swoją wycieczkę.


ETYMOLOGIA: gr. pleonasmos – nadmiar.

LAPSUS


ZNACZENIE: Błąd popełniony przez roztargnienie.


UŻYCIE: Lapsus może dotyczyć błędnego zapisu, słownictwa czy figla, jaki spłatała nam pamięć. Lapsus linguae [czyt. lingwe] – to inaczej przejęzyczenie, lapsus calami – pomyłka w pisaniu, a lapsus memoriae [czyt. memorie] – błąd pamięci. Lapsus pojawia się również w psychoanalizie freudowskiej, określając uzewnętrznienie niespełnionych, podświadomych potrzeb.


PRZYKŁAD: Tyle razy słyszałam, że komuś krew broczyła, że niedługo sama zacznę popełniać ten semantyczny lapsus i mówić tak, gdy ktoś broczy krwią.


ETYMOLOGIA: łac. lapsus – poślizgnięcie, błąd.