CHAMBRÉ


ZNACZENIE: Wym. [szambre], akcent na ‚e’; o czerwonym winie: doprowadzone do temperatury pokojowej.


UŻYCIE: Chambré to określenie temperatury, w jakiej powinno być serwowane czerwone wino. Wbrew pozorom wino nie powinno być serwowane w faktycznej temperaturze pokojowej, czyli w około 23-25 stopniach Celsjusza. Określenia tego zaczęto bowiem używać w XVII wieku, gdy temperatura w komnatach francuskich zamków oscylowała wokół 16-17 stopni.


PRZYKŁAD: Planując imprezę zaczął zgłębiać tematykę odpowiedniego chambré dla win, jakie planował serwować. Dowiedział się m.in. że wina młode powinny być serwowane w temperaturze 13-14 °C, zaś dobrej jakości bordeaux w 17-18 °C.


ETYMOLOGIA: fr. chambre – pokój.

AUSZPIK


ZNACZENIE: Mięso lub ryba w galarecie.


UŻYCIE: Auszpik to galareta, którą otrzymuje się z wywaru i żelatyny. Po sklarowaniu i przecedzeniu, zakąski pokrywa się krzepnącym auszpikiem w celu uchronienia przed wysychaniem i zmianą barwy. Ma to podnieść estetyczny wygląd zakąsek.


PRZYKŁAD: Mimo że nie znoszę auszpiku, dla fanów podaję kilka przepisów.


ETYMOLOGIA: fr. aspic – znaczenie jak wyżej.

MERKAPTAN


ZNACZENIE: Ciecz lub gaz o bardzo nieprzyjemnej, długotrwałej woni, w naturze występuje np. u skunksów czy w czosnku.


UŻYCIE: Merkaptan to jeden z siarkowych odpowiedników alkoholi, z atomem tlenu zastąpionym w grupie hydroksylowej atomem siarki (-SH). Merkaptan celowo dodawało się do gazu ziemnego, który jest bezwonny, aby ułatwić jego wykrycie. Ma właściwości kwasowe znacznie silniejsze niż alkohole, reaguje z zasadami i niektórymi metalami, tworząc związki o charakterze soli. Nazywany też tiolem lub tioalkoholem.


PRZYKŁAD: Na lekcjach chemii najbardziej interesował go proces otrzymywania merkaptanu.


ETYMOLOGIA: łac. mercurius captans – wiążący rtęć.

ENTRÉE


ZNACZENIE: Wym. [ątre], akcent na ‚e’; popisy komików cyrkowych jako odrębny punkt programu.


UŻYCIE: Entrée to także wejście , np. na salę obrad, do lokalu w sposób, który ma zwrócić na wchodzącą osobę uwagę wszystkich obecnych. Może także oznaczać przekąskę, pierwsze danie.


PRZYKŁAD: Wpadając na kelnera, który własnie serwował entrée zrobił niezłe entrée.


ETYMOLOGIA: fr. entrer – wchodzić.

SZOCHET


ZNACZENIE: Osoba zajmująca się rytualnym ubojem zwierząt w judaizmie.


UŻYCIE: Szochet do zabicia zwierzęcia używa specjalnego noża, tzw. chalaf. Ten sposób uboju, przez wykrwawienie, jest wymagany, by mięso można uznać za koszerne. Zwierzę nie może zostać wcześniej pozbawione świadomości poprzez ogłuszenie jakąkolwiek z dostępnych metod. Zwierzęta zabite w inny sposób lub padłe nie mogą być spożywane przez ortodoksyjnego żyda. Zbiór zasad dotyczący rytualnego uboju to szechita. Podobny rytuał zabijania zwierząt wymagany jest tez w ortodoksyjnym islamie.


PRZYKŁAD: Mimo że rytuału dokonuje przeszkolony szochet, rytualny ubój zwierząt ma wielu przeciwników, którzy twierdzą, że cierpią one znacznie bardziej niż przy „normalnym” ich uśmiercaniu. Społeczność żydowska nie zgadza się z tymi zarzutami, jednak część krajów europejskich zabrania stosowania tej metody. Czy jest szansa, by taki zakaz wprowadzić też w Polsce?


ETYMOLOGIA: hebr. szohet – znaczenie jak wyżej.

KOINCYDENCJA


ZNACZENIE: Inaczej zbieg okoliczności.


UŻYCIE: Koincydencja to równoczesne wystąpienie, zejście się, zbieżność zdarzeń czy zjawisk. Pauli i Carl Gustav Jung doszli do wniosku, że koincydencje są manifestacją trudno zrozumiałej dla nas uniwersalnej zasady, która działa całkowicie niezależnie od znanych nam praw fizyki.


PRZYKŁAD: Cóż za koincydencja: zbudziłam się z wielkim smakiem na ziemniaczanego placka, a po przyjściu do pracy zobaczyłam go wypisanego kredą w stołówkowym menu.


ETYMOLOGIA: łac. com – współ- + incidere – zdarzać się.

KIVIAK


ZNACZENIE: Tradycyjna grenlandzka potrawa spożywana w okresie świąt Bożego Narodzenia.


UŻYCIE: Kiviak przyrządza się z surowego mięsa alki (niewielki ptak morski) w stanie zaawansowanego rozkładu. Upolowana alka jest oskubywana z piór, zawijana w foczą skórę, następnie, dla zabezpieczenia przed drapieżnikami, zakopywana w ziemi lub przysypywana kamieniami. Po pewnym czasie, w zależności od upodobań kulinarnych od kilku tygodni do kilku miesięcy,
jest wydobywana i spożywana w stanie surowym. Potrawę serwuje się także z okazji urodzin i ślubów.


PRZYKŁAD: Kiviak ma podobno kwaśny smak i pachnie jak pleśniowy ser Stilton. Co kto lubi, ale skupmy się może lepiej na barszczu z uszkami czy innych pysznościach serwowanych na Waszych stołach – wesołych!


ETYMOLOGIA: Nazwa własna.

WITARIANIZM


ZNACZENIE: Dieta wykluczająca spożywanie pokarmów poddanych obróbce termicznej.


UŻYCIE: Witarianizm dopuszcza podgrzewania jedzenia maksymalnie do 42 °C, wyklucza z diety produkty wysokoprzetworzone oraz pochodzenia zwierzęcego. Zaletą witarianizmu jest fakt, że gotowanie niszczy enzymy i składniki mineralne zawarte w warzywach i owocach. Naukowcy potwierdzają to, jednak zaznaczają także, że gotowanie czasem uwalnia więcej składników mineralnych z wnętrza pokarmu.


PRZYKŁAD: W Warszawie działa witariańska restauracja Surya. W menu można znaleźć np. spaghetti z cukinii i marchewki.


ETYMOLOGIA: łac. vita – życie.

SZPUNT


ZNACZENIE: Kołek do zatykania otworu w beczce.


UŻYCIE: Szpunt to czop, zatyczka służące do zatykania otworu w beczce, czyli szpuntowania. Niektóre szpunty zaopatrzone są w kranik umożliwiający nalewanie cieczy prosto z beczki. Szpunt to także występ na krawędzi deski służący do łączenia jej z drugą deską mającą odpowiedni wpust, rowek. Potocznie szpuntem określa się nagły przypływ ochoty na przyjęcie większej ilości jakiejś używki, po uprzednim skonsumowaniu jej małej ilości. Najczęściej odnosi się do alkoholu.


PRZYKŁAD: Zaatakował go szpunt, więc co prędzej wbił w zaszpuntowaną beczkę kranik, by się do niego niezwłocznie przyssać.


ETYMOLOGIA: niem. Spund – znaczenie jak wyżej.

KAMBUZ


ZNACZENIE: Kuchnia na statku.


UŻYCIE: Kambuz, w zależności od wielkości statku (czy innej jednostki pływającej), jest osobnym pomieszczeniem lub zajmuje jedynie wydzielony fragment pomieszczenia. Rządzi w nim kuk, czyli pokładowy kucharz. Pentra z kolei to pomieszczenie lub schowek na żywność.


PRZYKŁAD: Podobnie, jak dzieje się to na lądzie z kuchnią, także na żaglach sercem imprezy jest często kambuz.


ETYMOLOGIA: niem. Kambüse – znaczenie jak wyżej.