MESMERYZM


ZNACZENIE: Pseudonaukowa teoria mówiąca o tym, że w człowieku istnieją uzdrawiające siły magnetyczne przekazywane przez dotyk lub z pewnej odległości.


UŻYCIE: Mesmeryzm to system leczniczy oparty na rzekomo istniejącym w świecie „fluidzie uniwersalnym”, który w postaci „magnetyzmu zwierzęcego” emanuje z człowieka, reguluje układ nerwowy i leczy różne choroby.


PRZYKŁAD: Nic nie pomagało na jego posylwestrowego kaca zaczął więc szukać speca od mesmeryzmu.


ETYMOLOGIA: Od nazwiska twórcy systemu, niemieckiego lekarza Franza Antona Mesmera (1734-1815).

JOIK


ZNACZENIE: Ludowa przyśpiewka z Laponii.


UŻYCIE: Joiki mogą opowiadać o miłości, o pochodzeniu i życiu ludu Lapończyków oraz o walce dobrych (białych) i złych (czarnych) szamanów noaide. Teksty joików różnią się od typowych piosenek – mają budowę cykliczną, bez wyraźnego początku i końca, krótka fraza jest powtarzana, z niewielkimi zmianami, wielokrotnie. Melodia jest prosta, śpiewana przy bardzo napiętych strunach głosowych, oparta na skali pięciotonowej.


PRZYKŁAD: Z joikiem na ustach, Święty Mikołaj pędzi saniami z prezentami. Wesołych!


ETYMOLOGIA: lap. yoik – znaczenie jak wyżej.

SZCZECINECCZANIN


ZNACZENIE: Mieszkaniec Szczecinka.


UŻYCIE: Szczecinecczanin to poprawne określenie mieszkańca Szczecinka, co w 2008 roku ogłosiła Rada Języka Polskiego. Wersja żeńska to szczecinecczanka. Jednocześnie uznano, że ze względu na trudność wymowy, dopuszczalna jest także forma opisowa, czyli mieszkaniec/mieszkanka Szczecinka.


PRZYKŁAD: W ramach integracji zagranicznych studentów zaproszono ich na wycieczkę po Pomorzu Zachodnim. Gdy w swoim mieście przywitali ich szczecinecczanie, goście nawet nie próbowali nauczyć się poprawnego ich nazywania.


ETYMOLOGIA: Od nazwy miasta Szczecinek leżącego na Pomorzu Zachodnim.

MAGIERA VS. MEGIERA


POPRAWNIE: Magiera to węgierska czapka o okrągłej lub czworokątnej główce, obszyta barankiem, kiedyś popularna w Polsce. Megiera to z kolei określenie kobiety despotycznej, złej, jędzy.


BŁĘDNIE: Stosowanie określeń wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: Nazwa czapki pochodzi z języka węgierskiego, w którym Magyar oznacza Węgra. Określenie złej kobiety pochodzi z kolei od imienia jednej z trzech bogiń zemsty – Megiery (gr. Mégaira).

LINGA


ZNACZENIE: Stylizowany symbol falliczny.


UŻYCIE: Linga reprezentuje męskość, żywotność, siłę twórczą. Jest emblematem hinduskiego boga Siwy. Często przedstawiany jest wraz z joni, symbolem genitaliów kobiety i emblematem bogini Szakti. Kult Linga wywodzi się z czasów, gdy ludność kultury Indusu czciła głównie dwa bóstwa: Pana Natury i Wielką Macierz. Pierwsze przedstawiano z trzema twarzami, siedzące w pozycji jogi, w otoczeniu zwierząt lądowych i wodnych. Boginię zaś ukazywano nagą lub ubraną w krótką spódniczkę. Symbolami tej boskiej pary były byk i krowa, przedmiotowymi zaś wyobrażeniami: siły męskiej – linga, żeńskiej zaś joni.


PRZYKŁAD: Udał się na obchody święta płodności i niemal zaginął w lesie przedstawień linga.


ETYMOLOGIA: sanskryt linga – dosł. znak, cecha.

ROMANIPEN


ZNACZENIE: Ogół romskiej tradycji.


UŻYCIE: Romanipen to niepisany kodeks postępowania oraz wzajemnych relacji w tradycyjnej społeczności romskiej, nieobejmujący stosunków z gadziami, czyli nie-Romami. Jeden z centralnych elementów systemu romanipen stanowi pojęcie skalania. Sankcją za przekroczenie zasad romanipen jest bowiem uznanie winnego za osobę „skalaną”, czyli rytualnie nieczystą, co wiąże się z różnym stopniem i formą wykluczenia jej z życia społecznego.


PRZYKŁAD: Zachodzę w głowę czy według romanipen porwania dzieci zasługują na skalanie.


ETYMOLOGIA: rom. romanipen – romskość.

.

SHANGRI-LA


ZNACZENIE: Wym. [szangri la]; inaczej odległa, piękna, fikcyjna kraina, gdzie życie jest bliskie doskonałości.


UŻYCIE: Shangri-La to odosobniona dolina, położona w Tybecie u stóp fikcyjnej góry Karakal (w miejscowym narzeczu „Błękitny Księżyc”) wyższej od Mount Everestu. Dolina rządzona jest sprawiedliwie przez lamów z górującego nad nią klasztoru. Ludzie z Shangri-La są długowieczni, szczęśliwi, żyją w harmonii i oddają się kultywowaniu mądrości. Kontakty ze światem zewnętrznym są sporadyczne, ograniczają się do sprowadzania sprzętów uznanych za potrzebne (np. urządzeń sanitarnych), a także cennych dla ducha jak np. książki czy instrumenty muzyczne. Wędrowcy, którzy przypadkiem trafili do Shangri-La, mają zakaz jej opuszczania. W kulturze masowej nazwa doliny zaczęła funkcjonować jako synonim mitycznej, orientalnej utopii żyjącej swoim rytmem z dala od zgiełku świata, ma oznaczać miejsce odosobnienia intelektualnego, kryjówkę przed hałasem świata zewnętrznego, naciskami polityki i wymogów kariery.


PRZYKŁAD: Jeśli szukasz Shangri-La może pora kupić bilety na wakacje?


ETYMOLOGIA: Shangri-La to fikcyjna kraina opisana przez Jamesa Hiltona w powieści „Zaginiony horyzont” (wyd. w 1933 r.) .