KAMBION


ZNACZENIE: Stworzenie zrodzone ze związku demona z człowiekiem.


UŻYCIE: Kambion to określenie pochodzące z mitologii średniowiecznej. Najczęściej był owocem stosunku inkuba (demony przybierające postać uwodzicielskich mężczyzn) z kobietą, ale mógł też być synem sukkuba i mężczyzny. Matka zazwyczaj nie przeżywała porodu kambiona. Żeńskim odpowiednikiem kambionów są alu-biesy.


PRZYKŁAD: Jednym z najbardziej znanych kambionów w literaturze był Merlin.


ETYMOLOGIA: ang. cambion – znaczenie jak wyżej.

GARGANTUICZNY


ZNACZENIE: Inaczej gigantyczny, kolosalny.


UŻYCIE: Przymiotnik gargantuiczny jest określeniem osoby rubasznej, nadnaturalnie wielkiej, niezwykle żarłocznej. Jednocześnie ma pozytywne konotacje, to człowiek dobroduszny, jowialny.


PRZYKŁAD: Słowo dnia wybiera się na wakacje, na których pozwoli sobie na delektowanie się lokalnymi specjałami. Ma nadzieję, że nie wróci w rozmiarach gargantuicznych. Z uwagi na wypoczynek, pojawiające się w następnym tygodniu słowa będą powtórzeniami wyrazów, które już na blogu były publikowane, ale mała powtórka chyba nikomu nie zaszkodzi? Do rychłego!


ETYMOLOGIA: Od imienia XVI-wiecznego bohatera powieści Rabelais’go „Gargantua i Pantagruel”.

NIL DESPERANDUM


ZNACZENIE: Akcentowane na drugie ‚e’; wyrażenie oznaczające, że nie trzeba tracić nadziei.


UŻYCIE: Nil desperandum to krótszy sposób, by powiedzieć, że nie ma powodu do rozpaczy.


PRZYKŁAD: Po raz kolejny przesunęli mu termin obrony pracy doktorskiej. Nil desperandum, lepiej późno niż wcale.


ETYMOLOGIA: łac. nil desperandum – takimi słowy pociesza Horacy przyjaciela Planka, który zraził się ostatecznie do rzymskiego życia politycznego i wyroków losu.

TURPIZM


ZNACZENIE: Kult brzydoty.


UŻYCIE: Turpizm to kierunek w literaturze (oraz w mniejszym stopniu w malarstwie) drugiej połowy XX w. zapoczątkowany przez Juliana Przybosia. Charakteryzuje się wprowadzaniem do tworzonych dzieł elementów brzydoty, choroby, kalectwa, śmierci, rozkładu, zniszczenia i starości cechujące zarówno ludzi, jak i przedmioty. Turpizm był wyrazem protestu przeciwko konwencjonalnym wartościom estetycznym, które zdaniem hołdującym mu twórców fałszowały dramatyczną rzeczywistość współczesnego świata. Inaczej antyestetyzm.


PRZYKŁAD: Inni poeci tworzący w duchu turpizmu to: Stanisław Grochowiak, Ernest Bryll czy Miron Białoszewski.


ETYMOLOGIA: łac. turpis – szpetny, brzydki, plugawy.

GLOTTOLOGIA


ZNACZENIE: Inaczej językoznawstwo.


UŻYCIE: Glosa z kolei to odręczny dopisek czytelnika zawierający uwagę, komentarz do tekstu albo wyjaśnienie trudnego wyrazu czy zwrotu. Glosarium natomiast to słownik wyrazów przestarzałych, trudnych, rzadkich.


PRZYKŁAD: Bardzo chciał nauczyć się perfekcyjnie portugalskiego, od studiów na iberystyce odstraszała go jednak glottologia – wiedział, że nie opanuje teorii.


ETYMOLOGIA: gr. glossa, glotta – język, mowa.

BLURB


ZNACZENIE: Krótkie streszczenie utworu umieszczane najczęściej na tylnej stronie okładki książki lub płyty DVD.


UŻYCIE: Blurb zawsze przedstawia utwór w sposób pozytywny lub nawet entuzjastyczny. Z założenia ma charakter marketingowy, a nie krytycznoliteracki. Czasem, np. w książkach czy filmach parodiujących inne utwory blurb jest napisany w sposób prześmiewczy.


PRZYKŁAD: Autor poprosił, by napisał blurba, jednak jego problem polegał na tym, że książka w ogóle nie przypadła mu do gustu.


ETYMOLOGIA: Słowo blurb powstało w 1907 r., a jego autorem jest Amerykanin, humorysta, Gelett Burgess.

HUMBUG


ZNACZENIE: Inaczej rozreklamowana bzdura.


UŻYCIE: Humbug to synonim zorganizowanej bujdy, nonsensu, szalbierstwa. Humbug to także popularny na Wyspach Brytyjskich cukierek – rodzaj miętowej landrynki z miękkim nadzieniem.


PRZYKŁAD: Per humbug określa Boże Narodzenie Scrooge, główna postać „Opowieści wigilijnej” Dickensa.


ETYMOLOGIA: ang. humbug – znaczenie jak wyżej.

INICJAŁ VS. MONOGRAM


POPRAWNIE: Inicjał to litera rozpoczynająca rozdział lub wydzielone części tekstu, która z całości wyróżnia się wielkością, kształtem, kolorem lub ozdobami. W liczbie mnogiej inicjały to pierwsze litery imienia i nazwiska. Monogram to z kolei znak powstały z ozdobnego powiązania dwu lub kilku liter, używany jako podpis, sygnatura albo ornament (nie ogranicza się jedynie do imienia i nazwiska, mowa jest także o monogramach np. firmy). Monogram jest graficzną formą inicjałów.


BŁĘDNIE: Zasadniczo inicjały należy zapisywać wielkimi literami z kropkami. W zapisie imion złożonych wskazane jest zachować łącznik i postawić kropki po skrótach imion, np. J.-P. Inicjały małżonków podaje się zaczynając od imienia kobiety. Między inicjałami nie należy stawiać spacji.


DLACZEGO TAK?: Monogram wyrósł z potrzeby oznaczenia przedmiotów inicjałami właściciela i miał przede wszystkim znaczenie funkcjonalne. Oznaczać inicjałami i/lub monogramem można praktycznie wszystko: od bielizny, koszulę, przez kalendarz, na meblach kończąc.

MANIERYZM


ZNACZENIE: Kierunek sztuki zalecający tworzenie bez wzoru naturalnego, na podstawie wyobraźni.


UŻYCIE: Manieryzm powstał we Włoszech w późnym renesansie (ok. 1520), a rozwijał się do końca XVI w. Początkowo występował w znaczeniu pozytywnym, jako synonim swobody, wdzięku, fantazji, ale także kapryśności formy. Później jednak zaczęto utożsamiać go z przesadą lub bezkrytycznym naśladownictwem.


PRZYKŁAD: Jednym z najbardziej znanych malarzy manieryzmu jest El Greco. W architekturze przykład manieryzmu można znaleźć w Kazimierzu nad Wisłą – to kamienica braci Przybyłów (patrz zdjęcie poniżej).


ETYMOLOGIA: fr. manière – sposób, maniera.

DEBIT VS. DEBET


POPRAWNIE: Debit to zezwolenie władz na sprowadzanie lub rozpowszechnianie wydawnictw zagranicznych, a w okresie cenzury, zgoda odpowiedniego urzędu na rozpowszechnianie danej pozycji. Debet z kolei w bankowości określa ujemne saldo na koncie, które powstaje na skutek wypłacenia z niego większej ilości środków niż na nim było. W księgowości natomiast debetem nazywa się lewą stronę rachunku rozliczeniowego, czyli miejsce gdzie wpisuje się aktywa.


BŁĘDNIE: Stosowanie wyrazów wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: Oba wyrazy wywodzą się od łacińskiego słowa debitum, czyli dług.