DIAPAZON


ZNACZENIE: Skala dźwięków instrumentu muzycznego lub głosu śpiewaka.


UŻYCIE: Diapazon to także synonim skali, rozpiętości czegoś, szczególnie, gdy jest ona duża. Z kolei w greckiej i średniowiecznej teorii muzyki diapazonem nazywano oktawę.


PRZYKŁAD: Chcąc określić diapazon skrzypiec potrzebowała kamertonu.


ETYMOLOGIA: gr. diapasōn – znaczenie jak wyżej.

JOIK


ZNACZENIE: Ludowa przyśpiewka z Laponii.


UŻYCIE: Joiki mogą opowiadać o miłości, o pochodzeniu i życiu ludu Lapończyków oraz o walce dobrych (białych) i złych (czarnych) szamanów noaide. Teksty joików różnią się od typowych piosenek – mają budowę cykliczną, bez wyraźnego początku i końca, krótka fraza jest powtarzana, z niewielkimi zmianami, wielokrotnie. Melodia jest prosta, śpiewana przy bardzo napiętych strunach głosowych, oparta na skali pięciotonowej.


PRZYKŁAD: Z joikiem na ustach, Święty Mikołaj pędzi saniami z prezentami. Wesołych!


ETYMOLOGIA: lap. yoik – znaczenie jak wyżej.

FISHARMONIA


ZNACZENIE: Instrument dęty klawiszowy z miechem i pedałem.


UŻYCIE: Fisharmonia używana jest w zastępstwie organów. Wyglądem zewnętrznym przypomina pianino „ścięte” nisko nad klawiaturą. Fisharmonia nigdy nie znalazła zastosowania jako instrument koncertowy. Używana była głównie w kaplicach i niewielkich kościołach, a także w domach. Później została wyparta m.in. przez keyboard. Fisharmonia bywa też nazywana melodykonem.


PRZYKŁAD: Poszedł do filharmonii, ale nie usłyszał dźwięków fisharmonii.


ETYMOLOGIA: gr. phýsa – miech + harmonia.

ODEON


ZNACZENIE: Starożytna budowla przeznaczona na występy muzyczne i teatralne.


UŻYCIE: Odeon podobnie jak teatr miał amfiteatralną widownię, ale przykrytą dachem ze względów akustycznych. Posiadał orchestrę dla chóru i podium dla muzyków. Odeony były mniejsze od teatrów. Odeon to także typ orkiestry grający muzykę rozrywkową, popularny na przełomie XIX i XX wieku. Orkiestra ta złożona była z dowolnej liczby muzyków grających na instrumentach dętych, z kwintetu smyczkowego i perkusji. Odeon to również brytyjska sieć kin, największa w Europie, która została założona w 1928 roku przez Oskara Deutscha. Według źródeł związanych z firmą nazwa jest akronimem hasła reklamowego: „Oscar Deutsch Entertains Our Nation” (ang. Oskar Deutsch zabawia nasz naród)


PRZYKŁAD: Prawdopodobnie najstarszy odeon został zbudowany z inicjatywy Peryklesa około 442 p.n.e. w Atenach na południowo-wschodnim zboczu Akropolu.


ETYMOLOGIA: łac. odeum – znaczenie jak wyżej.

PAYOLA


ZNACZENIE: Wym. [pajole]; potajemne przekupstwo dla korzyści handlowej.


UŻYCIE: Payola w amerykańskim przemyśle muzycznym oznacza nielegalną praktykę płacenia lub inny sposób łapówkarstwa ze strony wytwórni płytowych w zamian za nadanie nagrań na antenie radia muzycznego, gdzie piosenka jest emitowana jako część normalnego czasu antenowego. Niektóre stacje radiowe przekazują zwodnicze pochlebne informacje o najnowszych i najbardziej popularnych utworów opublikowanych przez przemysł fonograficzny. Liczba nadań danego utworu może mieć wpływ na jego postrzeganą popularność.


PRZYKŁAD: Tak często puszczano utwór jednego wykonawcy, że wydawca zaczął podejrzewać prezentera o to, że wytwórnia płaci mu payolę.


ETYMOLOGIA: ang – znaczenie jak wyżej.