KAKOFONIA


ZNACZENIE: Niezgodne, rażące słuch współbrzmienie dźwięków.


UŻYCIE: Kakofonia to muzyka nieskoordynowana i hałaśliwa, męcząca słuchającego. Przeciwieństwem kakofonii jest eufonia, czyli harmonijny dobór dźwięków. Jako że określenie kakofonia już zawiera w sobie znaczenie, że jest to dysharmonia dźwięków, mówienie o „kakofonii dźwięków” jest pleonazmem.


PRZYKŁAD: Wybrałam się do Filharmonii, jednak zamiast na klasykę zdecydowałam się na koncert muzyki eksperymentalnej – ledwo udało mi się tej kakofonii wysłuchać, aż uszy bolały.


ETYMOLOGIA: gr. kakophōnia – złe brzmienie.

KALAFONIA


ZNACZENIE: Składnik żywicy drzew iglastych; kalafonia używana jest m.in. przez muzyków i tancerzy.


UŻYCIE: Kalafonia wygląda jak mało przejrzysty bursztyn, jednak w przeciwieństwie do niego jest substancją bardzo kruchą, o charakterystycznym żywicznym zapachu. Kalafonia znajduje zastosowanie jako doskonały nacieracz strun smyczków instrumentów strunowych, zwiększając przyczepność włosia; jest też składnikiem lakierów, mydeł czy gumy, a także, rozgnieciona na lepki proszek jest bardzo popularna wśród tancerzy – nacierają nią baletki lub buty, by zwiększyć ich przyczepność do podłogi.


PRZYKŁAD: Zapisałam się na flamenco i nie mogłam zrozumieć, dlaczego jestem jedyną fajtłapą wywracającą się przy co drugim obrocie. Dopiero po kilku zajęciach instruktorka powiedziała mi, że przed wejściem na parkiet powinnam rozdeptać butami bryłkę kalafonii.


ETYMOLOGIA: łac. colophonium – znaczenie jak wyżej.

LIBRETTO


ZNACZENIE: Tekst słowny opery lub operetki, jej fabuła.


UŻYCIE: Libretto to także literacko opracowana treść baletu lub pantomimy. Mimo że libretto jest istotnym elementem składowym, za głównego twórcę opery uważa się zwyczajowo kompozytora – dlatego nazwisko librecisty wymieniane jest często jako mniej ważne, a czasem nawet całkowicie się je pomija.


PRZYKŁAD: Bardzo rzadko zdarza się, by kompozytorzy pisali libretta do własnych dzieł; najbardziej znanym, który to robił był Ryszard Wagner.


ETYMOLOGIA: wł. zdrobnienie od libro – książka.

PARTYTURA


ZNACZENIE: Szczegółowy zapis nutowy utworu muzycznego.


UŻYCIE: W partyturze zapisywane są partie wszystkich instrumentów i głosów potrzebnych do wykonania danego utworu. Głosy poszczególnych instrumentów notowane są jeden nad drugim, a ich kolejność jest ściśle określona (patrząc od góry): instrumenty dęte drewniane, dęte blaszane, perkusyjne, soliści, chóry, instrumenty dodatkowe, strunowe, organy i na końcu instrumenty smyczkowe. Partytura zawsze dotyczy utworu muzycznego na wiele instrumentów; o zapisanym utworze na jeden instrument mówi się po prostu „nuty”.


PRZYKŁAD: Tuż przed koncertem dyrygent zalał partyturę i ledwo był w stanie odczytać nuty; efekt jednak był zupełnie ciekawy – dość anarchistyczne granie, jednak wpadające w ucho.


ETYMOLOGIA: wł. partitura – znaczenie jak wyżej.

DUDY VS KOBZA


POPRAWNIE: Dudy – instrument aerofonowy składający się z wykonanego z owczej lub koziej skóry worka (zbiornika powietrza), kilku piszczałek oraz rurki do wdmuchiwania powietrza; dudy są szczególnie popularne w muzyce ludowej Szkocji, Bułgarii i Irlandii. Kobza – instrument strunowy, rodzaj lutni o mocno wypukłym korpusie rezonansowym, krótkiej szyjce i 2 do 12 strunach; kobza charakterystyczna była dla muzyki ukraińskiej, mołdawskiej, rumuńskiej oraz polskiej.


BŁĘDNIE: Stosowanie określeń wymiennie.


DLACZEGO TAK?: Mylenie nazwy tych dwóch instrumentów bierze się z potocznego nazywania dud kozami, co prowadzi do błędnego określania ich kobzą, mimo że są to dwa całkowicie różne instrumenty.

JODŁOWAĆ


ZNACZENIE: Śpiewać w charakterystyczny sposób polegający na przejściach z tonów piersiowych na falset i odwrotnie.


UŻYCIE: Jodłowanie lub jodlowanie jest charakterystyczne dla kultury górali z Tyrolu oraz niektórych części Szwajcarii. Często jodłowaniem posługują się także piosenkarze country. By brzmiało najlepiej, jodłowanie powinno wykonywać się w miejscach gdzie jest echo – dlatego też najczęściej jodłujących górali można spotkać na polanach w górach lub nad jeziorami.


PRZYKŁAD: Czas włączyć głośniki i dać się porwać jodłującym śpiewakom: tutaj legenda country Jimmie Rodgers, a tutaj Franzl Lang, znany jako Król Jodłowania.


ETYMOLOGIA: niem. jodeln – jodlować, od dźwiękonaśladowczego „jo”.

FADO


ZNACZENIE: Rodzaj melancholijnej pieśni portugalskiej.


UŻYCIE: Fado ma swoje początki w latach 20. XIX wieku, w portowych dzielnicach Lizbony. Tradycyjnie pieśni śpiewa jedna osoba przy akompaniamencie dwóch gitarzystów, jednak nierzadko spotyka się większe zespoły, a nawet całą orkiestrę. Wyróżnia się dwa podstawowe typy fado: lizbońskie (wykonywane przez mężczyzn i kobiety) oraz fado z Coimbry (wykonywane wyłącznie przez mężczyzn). Śpiewak fado to fadista.


PRZYKŁAD: Jeśli chcesz usłyszeć doskonałe fado, jednak nie możesz pojechać aż do Portugalii, obejrzyj film Carlosa Saury „Fados”. Melancholijne pieśni śpiewa w nim m.in. Cesaria Evora.


ETYMOLOGIA: port. fado – przeznaczenie, los.

ABERRACJA


ZNACZENIE: Nieprawidłowość, odchylenie od normy.


UŻYCIE: Aberracja ma różne odniesienia. Może oznaczać stan umysłu, wtedy będzie synonimem nienormalności lub zachowania odbiegającego od powszechnie przyjętego; dotyczyć wady soczewki, na której skutek pokazywany obraz będzie zniekształcony; określać zjawisko obserwowane w astronomii – pozorne odchylenie położenia gwiazd, będące skutkiem ruchu Ziemi.


PRZYKŁAD:
„Ja jestem Pan Maleńczuk, syn Edwarda,
Moja głowa to bomba, a pięść to petarda,
Ja nie gram rock and rolla, rock and roll to syf,
Homo znaczy człowiek, a twist to twist,
Więc podaj falę w pozytywnej relacji,
Bez zbędnych męsko-męskich aberracji,
Homo znaczy człowiek, a ty szukasz sensacji,
Nie znajdziesz żadnych tego typu rewelacji” – jak śpiewa Maciej Maleńczuk, lider zespołu Homo Twist.


ETYMOLOGIA: łac. aberrare – zabłądzić, zabłąkać się.

KORYFEUSZ


ZNACZENIE: Osoba wybitna, przodująca w jakiejś dziedzinie.


UŻYCIE: Koryfeusz to także solista w zespole baletowym, a w starożytności przewodnik chóru w teatrze greckim. Był on odpowiedzialny za wyznaczanie tempa i wysokości dźwięku, a także za wygłaszanie najważniejszych kwestii.


PRZYKŁAD: Prawa marketingu mówią, że trzeba starać się wyróżniać na tle konkurencji, ale nazwanie firmy pogrzebowej „Koryfeusz” zamiast brzmieć zachęcająco, raczej odrzuca.


ETYMOLOGIA: gr. koryphaios – przodownik chóru.

ALLEGRO


ZNACZENIE: 1. W muzyce: tempo szybkie, wesołe, ruchliwe; utwór muzyczny w tym tempie. 2. W balecie: taniec z dużą liczbą skoków. 3. Internetowy serwis aukcyjny.


UŻYCIE: 1. Allegro jest tempem pomiędzy wolniejszym allegretto, a szybszym presto. 2. Dla baletowego allegro oprócz skoków, charakterystyczne jest też częste tańczenie na pointach [czyt. puentach] – specjalnie wzmocnionych baletkach, do tańczenia na czubkach palców. 3. Allegro to serwis internetowy, za pomocą którego można kupić lub sprzedać przedmioty i usługi. Na portalu występuje szereg opcji zakupowych, od klasycznej licytacji, do „kup teraz”, czyli zakupu danej rzeczy za sztywną, z góry ustaloną przez sprzedającego cenę. Allegro zostało założone w 1999 r.


PRZYKŁAD: 1. Nad pięciolinią utworu powinno być podane tempo w jakim będzie on grany – w ten sposób muzyk wie, czy wykonywać go spokojnie, np. w tempie adagio, czy weselej, w tempie allegro. 2. Nigdy nie mogę wyjść z podziwu, gdy baletnice na pointach tańczą allegro. 3. Jestem uzależniona od internetowych zakupów – Allegro.pl ustawiłam jako stronę startową.


ETYMOLOGIA: wł. allegro – wesoło, ruchliwie, szybko.