KAMARYLA


ZNACZENIE: Inaczej intryganci.


UŻYCIE: Kamaryla to określenie dworzan z najbliższego otoczenia panującego, jego ulubieńcy, wywierający na niego wpływ zgubny dla spraw państwa. Zwykle nie zajmują oni żadnych stanowisk w oficjalnej strukturze władzy, jednak wpływają na władcę w sposób nieformalny.


PRZYKŁAD: W Polsce za czasów króla Władysława IV kamarylę dworską stanowiła familia Kazanowskich.


ETYMOLOGIA: hiszp. camarilla – pokoik, gabinet, królewska rada gabinetowa.

AUTARKIA VS. AUTARCHIA


POPRAWNIE: Autarkia to samowystarczalność gospodarcza państwa. Kraj o ambicjach autarkicznych dąży do zaspokojenia wszelkich potrzeb gospodarki, zarówno konsumpcyjnych jak i produkcyjnych, w ramach własnych możliwości. Autarkia może także określać pogląd stoików i cyników, według którego jednostka jest samowystarczalna w dążeniu do szczęścia. Autarchia z kolei to synonim rządów nieograniczonych, władzy absolutnej. Władza najwyższa należy wówczas wyłącznie do jednej osoby, która zarządza wszystkim zgodnie z własnym uznaniem, nie jest kontrolowana przez żadne instytucje zewnętrzne, dokumenty itp.


BŁĘDNIE: Stosowanie wyrazów wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: Oba wyrazy pochodzą od greckiego słowa aútarchos oznaczającego osobę samowładną.

FAWOR


ZNACZENIE: Inaczej przychylność.


UŻYCIE: Fawor to synonim łaski, życzliwości, wyróżnienia. Mówiąc o faworze można też mieć na myśli czyjeś poparcie czy protekcję. Faworytyzm to z kolei układ stosunków, w którym ulubieńcy mają stanowiska i wpływy. Faworytą określa się natomiast kochankę władcy czy dygnitarza.


PRZYKŁAD: Ubiegając się o stanowisko, liczył na fawor z uwagi na długoletnią przyjaźń.


ETYMOLOGIA: łac. favere – być życzliwym, sprzyjać.

KONWENTYKIEL


ZNACZENIE: Żartobliwe określenie zebrania jakiejś organizacji, stowarzyszenia.


UŻYCIE: Konwentykiel najczęściej jest poufny, tajemny, z reguły dotyczy spotkania np. partii politycznej. Kiedyś określało się w ten sposób także tajne zebranie sekty religijnej.


PRZYKŁAD: Na wieczór panieński chciały jej zorganizować niespodziankę, spotkały się więc na konwentyklu.


ETYMOLOGIA: niem. Konventikel – tajne zebranie.

SUI GENERIS


ZNACZENIE: Inaczej swoisty.


UŻYCIE: Sui generis to określenie rzeczy lub zdarzenia jedynego w swoim rodzaju. Jest synonimem czegoś osobliwego. Najczęściej określa się tak pomysły, idee.


PRZYKŁAD: Unia monetarna krajów UE to rozwiązanie sui generis. Zobaczymy czy uda się jej przetrwać.


ETYMOLOGIA: łac. sui generis – znaczenie jak wyżej.

OCHLOKRACJA


ZNACZENIE: Inaczej rządy tłumu.


UŻYCIE: Ochlokracja to zwyrodniała forma demokracji, w której władza jest sprawowana bez żadnych struktur i zasad prawnych, bezpośrednio przez niezorganizowany i ulegający zmiennym emocjom tłum. Z czasem ochlokracja przemienia się w dyktaturę.


PRZYKŁAD: Ochlokrację charakteryzuje samowola polegająca na przywłaszczaniu sobie zarówno osiągnięć materialnych, jak i duchowych zdobytych przez innych.


ETYMOLOGIA: gr. ochlokratia – znaczenie jak wyżej, od gr. óchlos – tłum + kratéõ – władam.

DYSKRECJONALNY


ZNACZENIE: Pozostawiony do swobodnego uznania.


UŻYCIE: Dyskrecjonalny to inaczej nieograniczony przepisami, pozostający do czyjejś dyspozycji. Określa się tak również rodzaj polityki, która jest uznaniowa, tzn. działania podejmowane w jej ramach mają umożliwić rządowi osiągnięcie krótkoterminowych celów, często jednak wymuszają naruszenie obowiązujących zasad. W drugim znaczeniu dyskrecjonalny jest synonimem poufnego.


PRZYKŁAD: Miał do dyspozycji fundusz dyskrecjonalny, co uznałabym za największą korzyść zajmowanego przez niego stanowiska.


ETYMOLOGIA: łac. discretio – oddzielenie, rozróżnienie.

AD ABSURDUM


ZNACZENIE: W odniesieniu do argumentacji, rozumowania, sprowadzenie czegoś do niedorzeczności.


UŻYCIE: Dowód, twierdzenie ad absurdum nazywane jest też dowodem apagogicznym lub sokratejskim. To sposób dowodzenia prawdy, którą szczególnie lubił Sokrates. Ad absurdum to forma dowodu logicznego, w którym z założenia o nieprawdziwości tezy wyprowadza się sprzeczność ze zdaniem prawdziwym, co pozwala przyjąć że zaprzeczenie tezy jest fałszywe, a sama teza prawdziwa.


PRZYKŁAD: Po planach zamknięcia stadionów, z powodu przemocy jaka można na nich zaobserwować, jedna z posłanek, że w związku z tym powinno się również zamknąć szkoły – tam wszak przemoc również nie jest obca. Mocny argument w dyskusji, czy klasyczny ad absurdum?


ETYMOLOGIA: łac. ad absurdum – dosłownie ‚do absurdu’.

AKLAMACJA VS. EKSKLAMACJA VS. PROKLAMACJA


POPRAWNIE: Aklamacja to synonim jednomyślnego, bez głosowania przyjęcia lub odrzucenia wniosku czy uchwały. Eksklamacja to inaczej wykrzyknienie, okrzyk, wtrącone w tok mowy zdanie wykrzyknikowe, często urwane. Proklamacja z kolei to uroczysta odezwa, oficjalne oświadczenie publiczne w sprawach wielkiej wagi.


BŁĘDNIE: Stosowanie wyrazów wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: Wszystkie wyrazy wywodzą się z łaciny. Acclamatio oznacza okrzyk, exclamare – to czasownik oznaczający wołać, a proclamatio – to po łacinie obwieszczenie.

DETENTE


ZNACZENIE: Wym. [detąt]; odprężenie w polityce międzynarodowej.


UŻYCIE: Detente może też odnosić się do stosunków między ugrupowaniami politycznymi mającymi przeciwstawne poglądy lub interesy, a które osiągnął pokojowe współistnienie. Określenie odnosi się m.in. do złagodzenia napięcia między stronami zimnej wojny w latach 70.


PRZYKŁAD: Patrząc na zaostrzającą się walkę przedwyborczą, osiągnięcie detente wydaje się w najbliższych dniach niemożliwe.


ETYMOLOGIA: fr. detente – spust, rozprężenie.