LIBERTYN VS LIBERAŁ


POPRAWNIE: Libertyn – sceptyk w sprawach religijnych, antyklerykał; liberał – zwolennik liberalizmu, poglądu opartego na indywidualistycznej koncepcji człowieka, dążącej do zagwarantowania swobody działania jednostkom i usunięcia interwencji państwa (głównie w kwestiach gospodarczych i politycznych).


BŁĘDNIE: Stosowanie określeń wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: Oba słowa pochodzą z łaciny, wywodzą się jednak od różnych wyrazów: łac. libertinus oznacza osobę wyzwoloną (także spod dominacji hierarchów kościelnych); łac. liberalis to przymiotnik tłumaczony jako wolnościowy, szczodry.

BATASUNA


ZNACZENIE: Baskijska nielegalna partia separatystyczna; domniemane zbrojne ramię ETA (Euskadi Ta Askatasuna – Kraj Basków i Wolność), organizacji walczącej o niepodległość hiszpańskiego regionu Kraju Basków.


UŻYCIE: Organizacja Herri Batasuna („jedność ludzi”) została założona w 1978 r. i działała jako baskijska partia o poglądach nacjonalistycznych. Aby uniemożliwić delegalizację organizacji, często zmieniano jej nazwę, jednak w 2003 r. Batasuna została zdelegalizowana pod zarzutem prowadzenia działań terrorystycznych. Członkowie organizacji swoje działania (m.in. podkładanie bomb) tłumaczyli potrzebą walki o niepodległość regionu Kraju Basków (północ Hiszpanii).


PRZYKŁAD: O hiszpańskich niepokojach w Kraju Basków zrobiło się ponownie głośno po weekendowym ogłoszeniu przez ETA zawieszenia broni. Kilka dni wcześniej Batasuna przedstawiła ośmiopunktowy program zakończenia przemocy w regionie. Rząd Hiszpanii jest jednak tymi rewelacjami nieusatysfakcjonowany – by przystąpić do jakichkolwiek rozmów, żąda złożenia broni przez separatystów.


ETYMOLOGIA: bask. batasuna – jedność.

DECYDENT VS DYSYDENT


POPRAWNIE: Decydent – osoba lub grupa osób odpowiedzialna za podjęcie decyzji; dysydent – opozycjonista w autokratycznie rządzonym kraju, osoba niezgadzająca się z powszechnie obowiązującą w jej państwie ideologią; kiedyś – innowierca.


BŁĘDNIE: Stosowanie określeń wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: „Decydent” pochodzi od czasownika „decydować”; „dysydent” wywodzi się z łacińskiego dissidere – siedzieć po przeciwnej stronie, nie zgadzać się.

MEMORANDUM


ZNACZENIE: Niepodpisane, nieoficjalne pismo dyplomatyczne, najczęściej przedstawiające poglądy rządu na sprawy będące przedmiotem rokowań.


UŻYCIE: Memorandum to konspekt, streszczenie wyłuszczające daną sprawę lub zestawiające najważniejsze fakty lub zagadnienia. Dokument najczęściej nie ma podpisu ani pieczęci. Uwaga: nie mylić z moratorium.


PRZYKŁAD: Miejmy nadzieję, że już niedługo USA podpisze z Polską memorandum w sprawie zniesienia wiz i nie będzie już trzeba tłumaczyć amerykańskiemu konsulowi wszystkich rodzinnych zawiłości sięgających pięciu pokoleń wstecz.


ETYMOLOGIA: łac. memorandum – to, co należy pamiętać.

PROSTYTUOWAĆ


ZNACZENIE: Hańbić coś dla pieniędzy lub innych korzyści.


UŻYCIE: Zwrotna forma czasownika – „prostytuować się”, ma dwa znaczenia: uprawiać prostytucję lub wysługiwać się komuś dla pieniędzy lub innych korzyści.


PRZYKŁAD: Jedna z bardziej znanych wypowiedzi o prostytuowaniu się należy do posła Palikota; niestety nie wszyscy znali niedosłowne znaczenie czasownika i stąd wybuchła polityczna awantura.


ETYMOLOGIA: łac. prostituere – oddać się nierządowi.