KAKOTOPIA


ZNACZENIE: Przeciwieństwo utopii; inaczej dystopia.


UŻYCIE: W kakotopii, w przeciwieństwie do założeń utopijnych, stosunki społeczne opierają się na czynieniu zła. Władza jest w rękach dyktatora i często zmierza w kierunku totalitaryzmu.


PRZYKŁAD: Przykładem kakotopii jest społeczeństwo przedstawione w „Roku 1984” George’a Orwella czy w „Metropolis” Fritza Langa. Bardziej współczesnym przykładem jest „Bladerunner” Ridleya Scotta i „Matrix” braci Wachowskich.


ETYMOLOGIA: gr. kakos – zły. Pierwsze użycie określenia kakotopia przypisuje się Johnowi Stuardowi Millowi. W 1868 r. przemawiał on w brytyjskim Parlamencie, nazywając kakotopią propozycje dotyczące polityki własności ziemskiej w podległej Brytyjczykom Irlandii. Słowa jakie wypowiedział brzmią: „to zapewne zbyt pochlebne nazywać ich propozycję utopią, raczej należy ją określić jako dystopię lub kakotopię. W powszechnym znaczeniu słowa, utopia to stan zbyt pozytywny, by być możliwym do zrealizowania, ale to co oni popierają, to stan zbyt negatywny, by pozwolić na wprowadzenie go w życie”.

ZELANT


ZNACZENIE: Fanatyczny zwolennik idei lub religii.


UŻYCIE: Określenie zelant jest także synonimem konserwatysty. Modyfikacją słowa zelant jest zelota.


PRZYKŁAD: Zelanci, bez względu na to w co wierzą, przerażają mnie swoim fanatyzmem – praktycznie niemożliwa jest z nimi merytoryczna dyskusja. Są jak bezwolne maszynki, które nie poświęcają nawet chwili refleksji temu, co ktoś napakował im do głowy.


ETYMOLOGIA: późn.łac. zelantis – gorliwy. Zeloci („gorliwcy”) byli ugrupowaniem polityczno-religijnym w Palestynie w I w.n.e., walczącym z dominacją Rzymian. Uważali, że zwyciężenie nad okupantem przyśpieszy nadejście Mesjasza. Największą rolę odegrali w wojnie żydowskiej 66-73 n.e., która jednak zakończyła się dla Żydów klęską. Za najbardziej brutalny odłam zelotów uważani byli sykariusze – ze względu na metody działania, przez niektórych uznawani są za pierwszą na świecie organizację terrorystyczną.

SZAHIDKA


ZNACZENIE: Inaczej „czarna wdowa”; kobieta-samobójczyni używająca do działań terrorystycznych tzw. pasa shahida (pełny ładunków wybuchowych pas lub kamizelka, które zamachowiec sam detonuje w momencie ataku).


UŻYCIE: Określenie shahidki najczęściej używane jest w stosunku do kobiet zaangażowanych w działania separatystów czeczeńskich. Drugie ich określenie – czarne wdowy – odnosi się do faktu, że najczęściej szahidkami są Czeczenki, które w wojnie z Rosją straciły mężów. Szahiki biorą czynny udział w działaniach terrorystycznych – były obecne podczas masakry w moskiewskim teatrze (2002 r.), są winne śmierci dzieci w szkole w Biesłanie (2004 r.), przypisuje się im także spowodowanie katastrof samolotowych (2004 r.).


PRZYKŁAD: Głównymi podejrzanymi o wczorajsze zamachy w moskiewskim metrze są czeczeńscy separatyści, a konkretnie – dwie szahidki. Można zrozumieć ich chęć zemsty na Rosjanach, jednak zabijanie 39 niewinnych osób to nie walka o wolność, a zwyczajny terroryzm.


ETYMOLOGIA: arab. sahid – świadek, męczennik.

MAKIAWELICZNY


ZNACZENIE: Charakteryzujący się cynizmem, brakiem skrupułów i założeniem, że „cel uświęca środki”.


UŻYCIE: Przymiotnik pochodzi od nazwy doktryny politycznej – makiawelizmu – głoszącej, że najwyższym celem w polityce jest racja stanu. Dopuszczalne jest w związku z tym stosowanie podstępu, oszustwa czy przemocy. Makiawelizm to także określenie stosowane w psychologii – postawa makiaweliczna charakteryzuje się brakiem uczuć wyższych, manipulowaniem innymi w celu osiągnięcia zysków, nieufnością i brakiem liczenia się z potrzebami innych.


PRZYKŁAD: Nikt nie docenił makiawelicznego charakteru prezesa – gdy tylko zorientował się, że firma nie ma szans wyjścia z długów, zwolnił wszystkich bez słowa wyjaśnienia.


ETYMOLOGIA: Nazwa pochodzi od nazwiska włoskiego prawnika, historyka i pisarza politycznego Niccolo Machiavelliego (1469-1527), który opisał zasady makiawelizmu w traktacie „Książę” (1532 r.). W 1559 r. pisma Machiavelliego znalazły się na kościelnym indeksie ksiąg zakazanych.