AB OVO


ZNACZENIE: Inaczej od samego początku.


UŻYCIE: Powiedzenie ab ovo tłumaczy się w oparciu o rzymski zwyczaj zaczynania uczty od podawania jajek. Istnieje też wyjaśnienie, że chodzi o jajo zniesione przez Ledę, zapłodnioną przez przemienionego w łabędzia Zeusa, z którego wykluła się Helena – przyczyna wojny trojańskiej.


PRZYKŁAD: Zatem ab ovo, jak trafiliście na tegoż bloga?


ETYMOLOGIA: łac. ab ovo – od jajka.

DOLCE FAR NIENTE


ZNACZENIE: Wym. [dolcze far niente]; słodka bezczynność.


UŻYCIE: Dolce far niente to synonim miłego nieróbstwa, relaksu. Może, ale nie musi wiązać się z dolce vitą, czyli ironicznym określeniem słodkiego życia bogaczy, którzy utracili radość życia i wiarę w jego sens.


PRZYKŁAD: Marzy mi się dziś urodzinowe dolce far niente, niestety mało realne w napakowany spotkaniami wtorek…


ETYMOLOGIA: wł. dolce far niente – znaczenie jak wyżej.

AU COURANT


ZNACZENIE: Wym. [o kurą], akcent na ‚ą’; (być) na bieżąco.


UŻYCIE: Być au courant to synonim bycia zaznajomionym z aktualnymi tendencjami, z rozwojem wydarzeń, z modą etc.


PRZYKŁAD: Jest zawsze au courant z tym co jest w danym sezonie à la mode [a la mod].


ETYMOLOGIA: fr. au courant – znaczenie jak wyżej.

SZYBOLET


ZNACZENIE: Inaczej hasło rozpoznawcze.


UŻYCIE: Szybolet to znak rozpoznawczy, często jest nim wyraz lub hasło zawierające charakterystyczną głoskę dla danego języka, której cudzoziemiec, obcy lub wróg nie potrafią wymówić. Historycznie w języku hebrajskim słowo szibbōlet oznaczające „powódź”, „strumień” lub „kłos”, było wymawiane inaczej przez Gileadczyków i Efraimitów, co pozwalało na łatwe odróżnienie przedstawicieli tych dwóch nacji.


PRZYKŁAD: Po stłumieniu buntu wójta Alberta w Krakowie w 1312 r. użyto szyboletu „soczewica, koło, miele, młyn”, których użyto do wyłuskania wśród mieszczan osób pochodzenia niemieckiego.


ETYMOLOGIA: hebr. szibbōlet – kłos; strumień; powódź.

DO SIEGO


ZNACZENIE: Staropolskie ‚do tego’.


UŻYCIE: Siego jest dopełniaczem dawnego zaimka wskazującego si, sia, sie, który znaczył ‚ten, ta, to’. Wyrażenie ‚do siego’ pisze się rozdzielnie. Do tej pory zaimek ten występuje w kilku konstrukcjach, np. ni to, ni sio; tak czy siak; taki, siaki i owaki. ‚Do siego’ obecnie odnosi się do nadchodzącego roku.


PRZYKŁAD: Dawniej ‚do siego roku’ było formułką życzeń wigilijnych. Łamiąc się opłatkiem mówiono: do siego roku, czyli ‚doczekajmy w zdrowiu tego roku, który nadejdzie’.


ETYMOLOGIA: Patrz wyżej.

AD ABSURDUM


ZNACZENIE: W odniesieniu do argumentacji, rozumowania, sprowadzenie czegoś do niedorzeczności.


UŻYCIE: Dowód, twierdzenie ad absurdum nazywane jest też dowodem apagogicznym lub sokratejskim. To sposób dowodzenia prawdy, którą szczególnie lubił Sokrates. Ad absurdum to forma dowodu logicznego, w którym z założenia o nieprawdziwości tezy wyprowadza się sprzeczność ze zdaniem prawdziwym, co pozwala przyjąć że zaprzeczenie tezy jest fałszywe, a sama teza prawdziwa.


PRZYKŁAD: Po planach zamknięcia stadionów, z powodu przemocy jaka można na nich zaobserwować, jedna z posłanek, że w związku z tym powinno się również zamknąć szkoły – tam wszak przemoc również nie jest obca. Mocny argument w dyskusji, czy klasyczny ad absurdum?


ETYMOLOGIA: łac. ad absurdum – dosłownie ‚do absurdu’.

BONA FIDES


ZNACZENIE: Inaczej dobra wiara, uczciwe zamiary.


UŻYCIE: Pojęcie bona fide odnosi się do intencji danej osoby, niezależnie od rezultatu, jaki przyniosły jej działania i najczęściej ma zastosowanie w prawodawstwie. Jako że Kodeks cywilny uzależnia w bardzo wielu przypadkach skutki prawne od istnienia „dobrej” lub „złej” wiary, domniemanie to ma ogromne znaczenie w całym orzecznictwie.


PRZYKŁAD: Nie mówiąc całej prawdy, a jednocześnie nie działając bona fide, przekonali go do wejścia w spółkę. Po jej plajcie, udało mu się odzyskać pieniądze w sądzie.


ETYMOLOGIA: łac. bona fides – znaczenie jak wyżej.

LICENTIA POETICA


ZNACZENIE: Odstępstwo w twórczości od przyjętych zasad.


UŻYCIE: Pierwotnie określenie dotyczyło poezji, później objęło także inne dziedziny literatury. Licentia poetica to zasada dopuszczająca maksymalną swobodę tworzenia, skutkującą np. zmianą form składniowych, gramatycznych, ale też zasad logiki, smaku czy prawdopodobieństwa.


PRZYKŁAD: Wiedział, że jego praca dla niektórych profesorów będzie gorsząca, na obronie powoływał się więc na zasady licentia poetica stosowane przez Bukowskiego – poskutkowało, obronił się z wyróżnieniem.


ETYMOLOGIA: łac. licentia poetica – swoboda poetycka.

POWINĄĆ VS PODWINĄĆ


POPRAWNIE: Powinęła mu się noga.


BŁĘDNIE: Podwinęła mu się noga.


DLACZEGO TAK?: Staropolski czasownik powinąć współcześnie używany jest już tylko w zwrocie „powinęła się komuś noga” – czyli coś komuś nie wyszło, nie udało się. Historycznie czasownik powinąć był synonimem poślizgnięcia się.

LOREM IPSUM


ZNACZENIE: Tekst używany do demonstracji krojów czcionek i kompozycji kolumny.


UŻYCIE: Słowa lorem ipsum to wycięte z traktatu Cycerona „O granicach dobra i zła” fragmenty tekstu. Charakterystyczne, że używane są tylko pewne fragmenty dzieła, często pocięte w połowie wyrazów, tym samym uniemożliwiając odczytanie sensu zapisu. Łaciński tekst ma za zadanie pokazanie ogólnego wyglądu i kompozycji tekstu, bez skupiania się na treści. Często lorem ipsum jest też umieszczany przez redaktorów, by osoba pisząca wiedziała, że w danych miejscach brakuje treści (np. w podpisie pod zdjęciem). Po raz pierwszy fragment starożytnego dzieła został użyty w XVI w. przez nieznanego drukarza.


PRZYKŁAD: Mimo że nie było o tym wcześniej mowy, na pół godziny przed oddaniem do druku redaktor powpisywał mi wszędzie lorem ipsum i miałam znaleźć nazwiska wszystkich osób, jakie były na zdjęciach.


ETYMOLOGIA: łac. (do)lorem ipsum – cierpienie samo w sobie.