LINIA OPORU


POPRAWNIE: Po linii najmniejszego oporu.


BŁĘDNIE: Po najmniejszej linii oporu.


DLACZEGO TAK?: Określenie „najmniejszy” dotyczy poziomu oporu – ktoś, kto chce wykonać zadanie wkładając w nie jak najmniej pracy wybierze linię, która stawiać będzie najmniej oporu. Nie chodzi więc o wielkość samej linii: nie jest ona ani duża, ani mała, ani gruba, ani cienka. Jest linią najzwyklejszą na świecie, to dopiero opór ma być jak najmniejszy.

TOUCHÉ


ZNACZENIE: Wymawiane „tusze”; określenie wyrażające aprobatę, docenienie argumentu rozmówcy.


UŻYCIE: Określenie to stosowane jest także w szermierce – oznacza zaliczenie ciosu, zapunktowanie. Najprawdopodobniej właśnie od niego pochodzi znaczenie potoczne słowa, touché, czyli przyznanie punktu rozmówcy.


PRZYKŁAD: – Może zadzwonię do niej i powiem, że jednak nie mogę jechać, bo spóźnia mi się pensja? – A może po prostu powiesz prawdę? To żaden wstyd stracić pracę w czasie kryzysu. – Touché.


ETYMOLOGIA: fr. toucher – dotykać.

CHAPEAU BAS!


ZNACZENIE: Wymawiane „szapo ba” (akcent na „o”); wyrażenie podziwu i szacunku dla osoby i jej osiągnięć.


UŻYCIE: Dosłownie chapeau bas oznacza „kapelusz z głowy”. Pochodzi z czasów, gdy faktycznie wyrażając szacunek zdejmowano nakrycie głowy, często także podkreślając podziw poprzez lekki ukłon. „Czapka z głowy” może dotyczyć osiągnięć w rozmaitych dziedzinach: pobicie sportowego rekordu, obrona doktoratu, awans, wybitne wykonanie utworu muzycznego etc. Można stosować skróconą wersję określenia: chapeau! – jej znaczenie jest takie samo.


PRZYKŁAD: We wczorajszym meczu Interu z Barceloną Włosi przez większą część spotkania grali w dziesiątkę, a i tak nie dali sobie wydrzeć finału Ligi Mistrzów. Mourinho, chapeau bas!


ETYMOLOGIA: fr. chapeau – kapelusz; bas – opuszczony, niski.

RYM CZĘSTOCHOWSKI


ZNACZENIE: Banalny, nieudolny rym, który obnaża niski kunszt autora.


UŻYCIE: Rymy częstochowskie to rymy przesadnie proste, oklepane, tak powszechne w wielu niskiej klasy wierszach i piosenkach. Najczęściej na rymy częstochowskie składają się wyrazy będące tą samą częścią mowy: „ciekły jej łzy, gdy dawał jej bzy, czuła się jak gdyby czytał jej sny” albo „ponieważ kłamała, życie mu złamała, a on głupio wierzył, że Anna go kochała”. Problemem rymów częstochowskich jest subiektywność ich klasyfikacji – to co dla jednego będzie trąciło banałem, inny uzna za poetycki majstersztyk. O gustach się jednak nie dyskutuje.


PRZYKŁAD:
„Czymś zwyczajnym się zachłysnęli
I do dziś nie ochłonęli
Nowe sytuacje, przypadki i dziwne zdarzeń sploty
Dały im temat na pierwsze strony
Piszą o czymś szalenie normalnym
Ale wymyślają jak uczynić to antyintelektualnym
Czymś uchwytnym,
i poczytnym
Dziennikarze się rozpisali
Swoje komentarze na portalach dali
Ośmieszają,
Hipokryzję popierają”
Tak pisze Isabel Marcinkiewicz. Rymy częstochowskie? A może poezja zupełnie przyzwoita? Oceńcie sami.


ETYMOLOGIA: Częstochowa, jako miejsce kultu religijnego, była jednocześnie ośrodkiem folkloru – stragany z pamiątkami, domorośli kaznodzieje, a także samozwańczy poeci, którzy na bieżąco tworzyli banalne pieśni i modlitwy. Nie silili się oni na elokwencję i posługiwali najprostszymi, oklepanymi rymami – stąd właśnie określenie „rym częstochowski”.

POLISZYNEL


ZNACZENIE: Postać gbura z francuskiego teatru kukiełkowego, znana przede wszystkim z powiedzenia „tajemnica Poliszynela” – tajemnica, którą wszyscy znają.


UŻYCIE: Poliszynel był postacią komiczną: garbaty gbur, o zabawnym zachowaniu i głosie. Jego maska charakteryzuje się haczykowatym nosem, głębokimi zmarszczkami i złym spojrzeniem; symbolizuje egoizm. Poliszynel chodził po scenie szepcząc pod nosem. W ten sposób dzielił się z publicznością informacjami i plotkami, na temat innych bohaterów – stąd powiedzenie „tajemnica Poliszynela”.


PRZYKŁAD: Tajemnicą Poliszynela jest, że zamawiając kir royale często zamiast oryginalnego szampana z Szampanii, podane nam zostanie zwykłe wino musujące. Tylko znawca wyczuje różnicę.


ETYMOLOGIA: fr. Polichinelle – znaczenie jak wyżej.

ODIUM


ZNACZENIE: Uczucie niechęci, niesmaku lub nienawiści do kogoś lub czegoś, na skutek obarczania go winą za coś.


UŻYCIE: Najczęściej słowo odium stosowane jest w zwrocie „zdjąć z czegoś/kogoś odium”. Następuje po nim rzeczownik o negatywnym wydźwięku, określający to, z czym dana osoba/rzecz jest kojarzona, np. odium kłamcy, odium seksizmu, odium zdrady, etc. Zdjęcie z kogoś/czegoś odium oznacza zaprzestanie przypisywania mu negatywnej cechy, z jaką jest kojarzony.


PRZYKŁAD: Już czas, by zdjąć z Pałacu Kultury i Nauki odium komunistycznego molocha i zacząć postrzegać go jako oryginalny symbol stolicy.


ETYMOLOGIA: łac. odisse – nienawidzić.

BERDYCZÓW


ZNACZENIE: Miasto na Ukrainie w obwodzie żytomierskim. Znane z powiedzenia „pisać do kogoś na Berdyczów”.


UŻYCIE: W XVIII w. Berdyczów był ważnym punktem handlowym, w którym jarmarki odbywały się aż 10 razy w roku. Dzięki temu do miasta ściągali kupcy z całej Europy. Z tego czasu pochodzi pierwotne znaczenie wyrażenia „pisać do kogoś na Berdyczów”, spopularyzowane przez kupców. Oznaczało ono dosłownie wysłanie korespondencji do Berdyczowa, jako miejsca największego prawdopodobieństwa odebrania przez kupca listu – bywali w nim średnio co 2-3 miesiące. Współcześnie określenie to zmieniło sens. „Pisać do kogoś na Berdyczów” jest równoznaczne z żartobliwym spławieniem.


PRZYKŁAD: Jestem rozczarowana i zniechęcona brakiem odpowiedzi na wysłane przeze mnie tony CV. Gdybym dostała choć jedną, nawet odmowną… A tak mam wrażenie, że rekruterzy już publikując ogłoszenie myślą: „Piszcie do mnie wszyscy na Berdyczów, i tak wiem, że pracę dam mojemu koledze”.


ETYMOLOGIA: ukr. Berdycziw.