NIMB


ZNACZENIE: Termin w sztuce oznaczający świetlistą otoczkę wokół głów istot boskich i świętych.


UŻYCIE: Nimb to także otaczające kogoś powszechne uznanie. W znaczeniu plastycznym z kolei nimb może mieć kształt koła, krzyża wpisanego w okrąg, trójkąta lub promieni rozchodzących się wokół głowy świętego. Z czasem nimb stał się bardziej symboliczny, a aura okalająca głowę przerodziła się w aureolę, czyli świetlisty okrąg.


PRZYKŁAD: W psychologii mówi się o efekcie nimbu (nazywanego też efektem aureoli lub efektem halo), który polega na automatycznym przypisywaniu pozytywnych lub negatywnych cech osobowościowych na podstawie pozytywnego lub negatywnego wrażenia.


ETYMOLOGIA: łac. nimbus – chmura.

FANTOM


ZNACZENIE: Inaczej zjawa, przywidzenie.


UŻYCIE: Fantom to także model anatomiczny, często naturalnej wielkości, używany do studiów i demonstracji anatomii, a także ćwiczenia wykonywania zabiegów chirurgicznych czy udzielania pierwszej pomocy. Ból fantomowy z kolei to pozorny ból pochodzący z amputowanej kończyny.


PRZYKŁAD: Bóle fantomowe w amputowanej ręce stały się tak częste, że musiał szukać pomocy u psychiatry.


ETYMOLOGIA: fr. fantôme – upiór, urojenie.

FONOHOLIZM


ZNACZENIE: Inaczej uzależnienie od telefonu komórkowego.


UŻYCIE: Typowe objawy fonoholizmu to nierozstawanie się z komórką, natychmiastowe sprawdzanie otrzymanego smsa (rzucanie wszystkiego, np. podczas gotowania, uprawiania sportu, a nawet seksu i odczytywanie wiadomości), odczuwanie ciągłej potrzeby kontaktu z kimś po drugiej stronie słuchawki czy używanie telefonu jako narzędzia do nieustannej kontroli nad najbliższymi. Pierwszym krajem w jakim zaobserwowano fonoholizm były Chiny.


PRZYKŁAD: W zeszły miesiącu zapłaciłam za komórkę ponad 500 zł – czy powinnam zacząć się martwić, że zapadłam na fonoholizm?


ETYMOLOGIA: gr. phōnētikós – dotyczący głosu + alkoholizm.

SYNDROM SZTOKHOLMSKI


ZNACZENIE: Zjawisko psychologiczne, w którym u ofiar porwania lub zakładników powstaje pozytywny stosunek do porywaczy.


UŻYCIE: Porwane osoby zaczynają odczuwać sympatię wobec porywacza, chcą mu się przypodobać, odczuwają z nimi solidarność. W skrajnych przypadkach, porwane osoby mogą pomóc porywaczom np. w ucieczce przed policją. Według badań FBI, największe prawdopodobieństwo wystąpienia syndromu sztokholmskiego pojawia się, gdy kontakt między ofiarą, a napastnikiem jest bardzo intensywny oraz, co bardziej istotne, nie wystąpił psychiczny ani fizyczny gwałt na porwanym. Dodatkowym czynnikiem stymulującym wystąpienie syndromu sztokholmskiego jest poddawanie uwięzionego silnym groźbom, jednak jednocześnie okazywanie mu drobnych oznak dobroci.


PRZYKŁAD: Odwrotnością syndromu sztokholmskiego jest syndrom z Limy, gdy to porywacze zaczynają odczuwać współczucie wobec porwanych i często wypuszczają ich bez uzyskania swoich celów.


ETYMOLOGIA: Nazwa pochodzi od sytuacji powstałej po wzięciu zakładników w czasie napadu na Sveriges Kreditbank w Sztokholmie w 1973 r. – ofiary porwania stanęły wówczas po stronie porywaczy.

SYNESTEZJA


ZNACZENIE: Niekontrolowana zdolność odbierania wrażeń zmysłowych różnego typu przy bodźcu działającym na jeden tylko zmysł.


UŻYCIE: Synestezja to stan lub zdolność odczuwania przez różne zmysły bodźców charakterystycznych tylko dla jednego zmysłu: np. kolor czerwony budzi skojarzenia z czymś gorącym, niskie tony dają uczucie czegoś miękkiego, a obraz litery lub cyfry powoduje wrażenia kolorystyczne. Najczęściej spotykaną odmianą synestezji jest tzw. barwne słyszenie – dźwięki układają się w feerię barw. Z kolei barwne czytanie powoduje, że pewne słowa, imiona u synestety budzą automatycznie skojarzenia kolorystyczne. Widziane barwy są indywidualne dla każdej osoby, dlatego dla jednego „a” może być czarne, a dla innego czerwone.


PRZYKŁAD: Znanymi synestetami byli m.in. Vladimir Nabokov, Wassily Kandinsky czy Paul Klee. Z kolei dzieci mające zdolności synestetyczne często skarżą się, że nawet w największym zestawie kredek nie znajdują wszystkich niezbędnych do oddania odczuwanych przez nie barw – rozmaite zestawienia literowe czy dźwiękowe powodują u nich wrażenie odmiennego koloru danego wyrazu. Prowadzi to czasem do zabawnych sytuacji, gdy na skutek zestawienia kolorów w głowie synestetyka wyraz „kruk” wydaje mu się np. słowem różowo-zielonym, co powoduje duży dysonans z faktycznym wyglądem tego ptaka.


ETYMOLOGIA: łac. syn- (w złożeniach) – współ; gr. aísthēsis – czucie, postrzeganie.

TANOREKSJA


ZNACZENIE: Uzależnienie od opalania.


UŻYCIE: Tanorektyk wciąż chce być opalony, a jednocześnie, bez względu na faktyczny kolor skory, cały czas wydaje mu się, że jest zbyt blady, czyli (w jego mniemaniu) nieatrakcyjny. Tanorektycy, z powodu zbyt częstego opalania na słońcu lub w solarium, są narażeni na negatywne skutki przyjmowania zbyt dużych dawek promieni UVA i UVB: przedwczesne zmarszczki, uszkodzenie wzroku, nowotwory, poparzenia skóry i wiele innych.


PRZYKŁAD: Nawet jeśli jeszcze nie cierpisz na tanoreksję, nie korzystaj z solarium zbyt często – comiesięczna wizyta powinna wystarczyć, by skóra była ładnie opalona, ale też nienarażona na negatywne skutki opalania.


ETYMOLOGIA: ang. tan – opalanie, opalenizna + gr. oreksis – pragnienie, apetyt.

STUPOR


ZNACZENIE: Inaczej osłupienie, odrętwienie.


UŻYCIE: Stupor najczęściej związany jest z zaburzeniami psychicznymi – może występować w depresji, histerii czy schizofrenii. Osoba w stuporze charakteryzuje się brakiem reakcji na bodźce,  przy jednoczesnych zachowaniu przytomności.


PRZYKŁAD: Gdy dowiedział się, że żona go zdradza popadł w wielotygodniowy stupor – nie tylko nie ruszał się z łóżka i nie reagował na pytania, ale nawet nie patrzył na przychodzących odwiedzić go znajomych.


ETYMOLOGIA: łac. stupēre – drętwieć, tracić zmysły.