SYNESTEZJA


ZNACZENIE: Niekontrolowana zdolność odbierania wrażeń zmysłowych różnego typu przy bodźcu działającym na jeden tylko zmysł.


UŻYCIE: Synestezja to stan lub zdolność odczuwania przez różne zmysły bodźców charakterystycznych tylko dla jednego zmysłu: np. kolor czerwony budzi skojarzenia z czymś gorącym, niskie tony dają uczucie czegoś miękkiego, a obraz litery lub cyfry powoduje wrażenia kolorystyczne. Najczęściej spotykaną odmianą synestezji jest tzw. barwne słyszenie – dźwięki układają się w feerię barw. Z kolei barwne czytanie powoduje, że pewne słowa, imiona u synestety budzą automatycznie skojarzenia kolorystyczne. Widziane barwy są indywidualne dla każdej osoby, dlatego dla jednego „a” może być czarne, a dla innego czerwone.


PRZYKŁAD: Znanymi synestetami byli m.in. Vladimir Nabokov, Wassily Kandinsky czy Paul Klee. Z kolei dzieci mające zdolności synestetyczne często skarżą się, że nawet w największym zestawie kredek nie znajdują wszystkich niezbędnych do oddania odczuwanych przez nie barw – rozmaite zestawienia literowe czy dźwiękowe powodują u nich wrażenie odmiennego koloru danego wyrazu. Prowadzi to czasem do zabawnych sytuacji, gdy na skutek zestawienia kolorów w głowie synestetyka wyraz „kruk” wydaje mu się np. słowem różowo-zielonym, co powoduje duży dysonans z faktycznym wyglądem tego ptaka.


ETYMOLOGIA: łac. syn- (w złożeniach) – współ; gr. aísthēsis – czucie, postrzeganie.

TANOREKSJA


ZNACZENIE: Uzależnienie od opalania.


UŻYCIE: Tanorektyk wciąż chce być opalony, a jednocześnie, bez względu na faktyczny kolor skory, cały czas wydaje mu się, że jest zbyt blady, czyli (w jego mniemaniu) nieatrakcyjny. Tanorektycy, z powodu zbyt częstego opalania na słońcu lub w solarium, są narażeni na negatywne skutki przyjmowania zbyt dużych dawek promieni UVA i UVB: przedwczesne zmarszczki, uszkodzenie wzroku, nowotwory, poparzenia skóry i wiele innych.


PRZYKŁAD: Nawet jeśli jeszcze nie cierpisz na tanoreksję, nie korzystaj z solarium zbyt często – comiesięczna wizyta powinna wystarczyć, by skóra była ładnie opalona, ale też nienarażona na negatywne skutki opalania.


ETYMOLOGIA: ang. tan – opalanie, opalenizna + gr. oreksis – pragnienie, apetyt.

STUPOR


ZNACZENIE: Inaczej osłupienie, odrętwienie.


UŻYCIE: Stupor najczęściej związany jest z zaburzeniami psychicznymi – może występować w depresji, histerii czy schizofrenii. Osoba w stuporze charakteryzuje się brakiem reakcji na bodźce,  przy jednoczesnych zachowaniu przytomności.


PRZYKŁAD: Gdy dowiedział się, że żona go zdradza popadł w wielotygodniowy stupor – nie tylko nie ruszał się z łóżka i nie reagował na pytania, ale nawet nie patrzył na przychodzących odwiedzić go znajomych.


ETYMOLOGIA: łac. stupēre – drętwieć, tracić zmysły.