EGZEGEZA


ZNACZENIE: Objaśnianie i interpretacja tekstów starożytnych, np. Biblii.


UŻYCIE: Egzegeza jest nie tylko objaśnianiem, ale także badaniem i krytyczną interpretacją teksów, szczególnie tekstów świętych i hagiograficznych (dotyczących żywotów świętych). Dzięki egzegezie poznawane są warstwy alegoryczne i metaforyczne tekstów. Egzegeza biblijna miała dwie główne fazy: rabinistyczną (midrasz, kabała, talmud) i chrześcijańską.


PRZYKŁAD: Nie interesuje mnie egzegeza wierszy dawno zmarłych poetów – roztrząsanie ich i tak do niczego nie prowadzi, bo nigdy nie można mieć pewności, że nasza interpretacja jest słuszna.


ETYMOLOGIA: gr. eksēgesis – objaśnianie.

HIERATYCZNY


ZNACZENIE: Inaczej charakterystyczny dla uroczystego rytuału.


UŻYCIE: Hieratyczny to także synonim czegoś pełnego patosu, podniosłego, monumentalnego. Hieratyka z kolei była jedną z form starożytnego pisma egipskiego, używanego głównie do zapisywania świętych tekstów na papirusie; znaki te nie miały już charakteru obrazkowego, jak to było w przypadku hieroglifów.


PRZYKŁAD: Siłą jego prac jest łączenie różnych stylów. Zdjęcia przedstawiają na przykład pop-artowe, plastikowe postaci ustawione pomiędzy hieratycznymi postaciami świętych z XV wieku.


ETYMOLOGIA: gr. hieratikós – kapłański.

INFUŁA


ZNACZENIE: Inaczej mitra, nakrycie głowy noszone przez biskupów, także przez biskupa Mikołaja z Miry, którego święto obchodzone jest dziś – 6 grudnia.


UŻYCIE: Święty Mikołaj urodził się ok. roku 270 a zmarł w 345 lub 352 r., był biskupem miasta Mira w dzisiejszej Turcji. Według jednej z legend, bogaty biskup Mikołaj dowiedział się, że człowiek, który popadł w biedę, zdecydował się w desperacji sprzedać swoje córki do domu publicznego. By je przed tym uchronić, Mikołaj w nocy zakradł się na dach domu rodziny i wrzucił przez komin sakiewki z pieniędzmi. Wpadły one do trzewików, jakie dziewczyny położyły przy kominie, by wyschły i stąd tradycja nocnego wkładania prezentów mikołajkowych w buty i skarpety. Dzięki darowi biskupa Mikołaja dziewczyny nie musiały zostać sprzedane. Pierwotnie postać św. Mikołaja ubrana była w strój koloru zielonego, jednak na początku XX w. spopularyzowano obecny wizerunek Mikołaja – m.in. pod wpływem wizerunku postaci, jaki na potrzeby marki stworzyła coca-cola.


PRZYKŁAD: Św. Mikołaj jest patronem wytwórców guzików, jeńców, gorzelników, piwowarów, uczonych, studentów, ale także złodziei i morderców – jak widać każdy chce być pod opieką tego dobrotliwego staruszka w infule.


ETYMOLOGIA: łac. infula – biało-czerwona przepaska wełniana noszona w starożytnym Rzymie jako znak wyświęcenia kapłańskiego albo nietykalności.

KONSYSTORZ


ZNACZENIE: Zebranie określonego gremium w celu rozwiązania ważnych spraw.


UŻYCIE: Konsystorz najczęściej odnosi się do Kościoła katolickiego – jest to zebranie Kolegium Kardynałów zwołane przez papieża; zgromadzenie odbywa się w celu przeprowadzenia ustaleń administracyjno-sądowniczych. W starożytnym Rzymie mianem konsystorza określano zgromadzenie doradców cesarza.


PRZYKŁAD: W miniony weekend odbył się konsystorz pod przewodnictwem Benedykta XVI, podczas którego wręczył on nominacje kardynalskie.


ETYMOLOGIA: łac. consistorium – miejsce zebrań, rada cesarska.

LIBERTYN VS LIBERAŁ


POPRAWNIE: Libertyn – sceptyk w sprawach religijnych, antyklerykał; liberał – zwolennik liberalizmu, poglądu opartego na indywidualistycznej koncepcji człowieka, dążącej do zagwarantowania swobody działania jednostkom i usunięcia interwencji państwa (głównie w kwestiach gospodarczych i politycznych).


BŁĘDNIE: Stosowanie określeń wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: Oba słowa pochodzą z łaciny, wywodzą się jednak od różnych wyrazów: łac. libertinus oznacza osobę wyzwoloną (także spod dominacji hierarchów kościelnych); łac. liberalis to przymiotnik tłumaczony jako wolnościowy, szczodry.