ASTROGNOZJA


ZNACZENIE: Umiejętność rozpoznawania na niebie gwiazd i gwiazdozbiorów.


UŻYCIE: Astrognozja to znajomość rozmieszczenia obiektów astrologicznych na niebie. Astracja z kolei to tworzenie się nowych gwiazd.


PRZYKŁAD: W CV, w sekcji „dodatkowe umiejętności” wpisał „astrognozja”. O dziwo, nikt nie zapytał się go o szczegóły podczas rozmowy o pracę na stanowisku księgowego.


ETYMOLOGIA: gr. astrum – gwiazda + gnósis – poznanie.

STRABIZM


ZNACZENIE: Inaczej zez.


UŻYCIE: Strabizm to wada oczu objawiająca się osłabieniem mięśni ocznych, co powoduje zmianę kąta patrzenia jednego oka względem drugiego. Efektem zeza jest zaburzenie widzenia stereoskopowego, czyli przestrzennego. Zeza można zniwelować za pomocą odpowiednich okularów i ćwiczeń, lub chirurgicznie.


PRZYKŁAD: Nie lubiła, że mówią o niej zezowata; „osoba ze strabizmem” brzmiało znacznie bardziej wyrafinowanie.


ETYMOLOGIA: łac. strabismus – znaczenie jak wyżej.

CYRKUMCYZJA


ZNACZENIE: Inaczej obrzezanie.


UŻYCIE: Cyrkumcyzja to zabieg usunięcia niektórych fragmentów zewnętrznych narządów płciowych mężczyzny. Najczęściej akt obrzezania polega na odcięciu części napletka. Odsetek populacji obrzezanych mężczyzn na świecie jest oceniany na około 20-30%, z czego większość ze względów religijnych lub kulturowych. Określenie to stosuje się również wobec zabiegu usunięcia całości lub części żeńskich zewnętrznych narządów płciowych.


PRZYKŁAD: Lekarz zapytał się czy był poddany cyrkumcyzji; nie znając słowa, nie potrafił udzielić odpowiedzi.


ETYMOLOGIA: łac. circumcisio – znaczenie jak wyżej.

FANTAZMAT


ZNACZENIE: Osoba, rzecz będąca wytworem czyjejś wyobraźni.


UŻYCIE: Fantazmat to rzecz, miejsce, zdarzenie, które zostało przez kogoś wymyślone. W języku psychoanalizy odpowiedzialna za fantazmaty fantazja to pewien wyobrażony scenariusz, w którym w sposób jawny lub ukryty osoba spełnia swoje życzenia.


PRZYKŁAD: Im dłużej go znała, tym nabierała głębszego przekonania, że znacząca część opowiadanych przez niego historii to fantazmaty.


ETYMOLOGIA: gr. phantasia – wyobraźnia.

TRAGHETTO


ZNACZENIE: Wym. [tragetto]; wyznaczone miejsce na Canal Grand w Wenecji, gdzie gondole mogą przepływać w poprzek.


UŻYCIE: Określenie traghetto często stosowane jest także, aby określić same gondole, które wożą ludzi w poprzek Canal Grande. W liczbie mnogiej: traghetti.


PRZYKŁAD: Pojechała na wycieczkę do Wenecji; żeby poczuć się jak lokaleska zapytała gdzie znajdzie najbliższe traghetto.


ETYMOLOGIA: wł. traghetto – prom.

PROZOPAGNOZJA


ZNACZENIE: Utrata zdolności rozpoznawania twarzy.


UŻYCIE: Prozopagnozja to zaburzenie percepcji wzrokowej polegające na upośledzonej zdolności rozpoznawania twarzy znajomych lub widzianych już osób, a w niektórych przypadkach także ich wyrazu emocjonalnego. Cierpi na nią około 2 proc. ludzi. Zaburzenie to może mieć postać nabytą, gdy pojawia się w wyniku uszkodzenia mózgu, lub wrodzoną. Osoby chore na prozopagnozję generalnie nie mają kłopotów ze wzrokiem, ani z zapamiętywaniem innych faktów. W szczególności nie jest u nich zaburzona pamięć dotycząca znajomych osób i potrafią oni rozpoznawać ludzi na podstawie informacji z innych źródeł niż twarz. Zwykle rozróżniają też poszczególne części twarzy, ale ich kształt i położenie u wszystkich ludzi wydaje się im jednakowe.


PRZYKŁAD: Na prozopagnozję cierpi podobno Brad Pitt; nie zdziwcie się więc jeśli następnym razem na ulicy uda, że was nie zna.


ETYMOLOGIA: gr. prósōpon – twarz, maska + agnōsia – nieświadomość.

LEPIDOPTEROLOG


ZNACZENIE: Specjalista od motyli.


UŻYCIE: Lepidopterolog to naukowiec zajmujący się badaniem motyli i ciem. W skład accoutrement lepidopterologa wchodzi m.in. siatka do łapania interesujących go owadów. Na świecie występuje ponad 174 tys. gatunków motyli.


PRZYKŁAD: Nie tylko Al Pacino w „Frankie i Johnny” wie, czym zajmuje się lepidopterolog; teraz wiesz i ty.


ETYMOLOGIA: łac. Lepidoptera – motyle.

DIAPAZON


ZNACZENIE: Skala dźwięków instrumentu muzycznego lub głosu śpiewaka.


UŻYCIE: Diapazon to także synonim skali, rozpiętości czegoś, szczególnie, gdy jest ona duża. Z kolei w greckiej i średniowiecznej teorii muzyki diapazonem nazywano oktawę.


PRZYKŁAD: Chcąc określić diapazon skrzypiec potrzebowała kamertonu.


ETYMOLOGIA: gr. diapasōn – znaczenie jak wyżej.

AMFILADA


ZNACZENIE: Szereg sal, pokojów, połączonych ze sobą przejściami na jednej osi (patrz rysunek poniżej).


UŻYCIE: Amfilada to układ przestrzenny, w którym kolejne pomieszczenia i drzwi leżą na jednej osi, przez co przy otwartych drzwiach tworzy się efektowna perspektywa. Układ amfiladowy jest charakterystyczny dla barokowych i klasycystycznych wnętrz pałacowych. W XIX i XX w. stosowany był też w kamienicach miejskich.


PRZYKŁAD:


ETYMOLOGIA: fr. enfilade – znaczenie jak wyżej.

amfilada

źródło: Wikipedia

WOONERF


ZNACZENIE: Wym. [wonerf]; ulica, na której piesi i rowerzyści mają pierwszeństwo względem pojazdów motorowych.


UŻYCIE: Woonerfy są szczególnie popularne w Holandii. Dosłownie można je przetłumaczyć jako „żyjące podwórka/ulice”, w praktyce oznacza to, że prędkość poruszania się wszelkich pojazdów jest bardzo mała, tak by to piesi, a nie samochody, byli uprzywilejowani. Głównym celem tworzenia woonerfów jest zwiększenie bezpieczeństwa oraz ożywienie miasta poprzez zachęcenie mieszkańców, by wychodzili spędzać czas przed domem. Najczęściej w obszarze woonerfu nie ma krawężników.


PRZYKŁAD: Najnowsze plany dla Warszawy mówią o zamienieniu ścisłego centrum stolicy w serię woonerfów. Lubicie czy się zżymacie?


ETYMOLOGIA: hol. woonerf – znaczenie jak wyżej.