KONSTYTUOWAĆ


ZNACZENIE: Inaczej tworzyć, organizować, kształtować.


UŻYCIE: Za czasów ostatniego króla Polski, Stanisława Augusta Poniatowskiego, 3 maja 1791 r. ukonstytuowano pierwszą w Europie (drugą na świecie – po USA) konstytucję – konstytucję Rzeczypospolitej Obojga Narodów. Jej najważniejszymi postanowieniami było zniesienie liberum veto i wprowadzenie trójpodziału władzy, a celem, zapoczątkowanie rządów prawdziwie nowoczesnych i demokratycznych. Jej głównymi autorami byli Ignacy Potocki, Hugo Kołłątaj, Stanisław Małachowski i Stanisław Staszic. Konstytucja 3 Maja obowiązywała tylko przez rok – do czasu obalenia jej przez konfederację targowicką.


PRZYKŁAD: W poniedziałek Polska obchodzi święto państwowe upamiętniające uchwalenie Konstytucji 3 Maja (dlatego też następne Słowo dnia we wtorek!). Na świecie w tym dniu miały miejsce także inne ważne wydarzenia: w 1494 r. Kolumb odkrył Jamajkę, w 1937 r. Margaret Mitchell zdobyła nagrodę Pulitzera za „Przeminęło z wiatrem”, a w 1947 r. w Japonii weszła w życie tamtejsza nowa, powojenna konstytucja.


ETYMOLOGIA: fr. constituer – ustanowić.

PASCHA


ZNACZENIE: Tradycyjna potrawa wielkanocna pochodzenia rosyjskiego lub ukraińskiego. Przygotowuje się ją z twarogu lub mleka, śmietany, żółtek, cukru, wanilii i bakalii. Ma kształt podobny do ściętej piramidy, symbolizującej grób Chrystusa.


UŻYCIE: W Polsce przygotowywanie paschy szczególnie popularne jest wśród rodzin pochodzących z Kresów. Można ją przygotować w wersji na zimno lub na gorąco. Pascha w symbolice żydowskiej określa święto obchodzone na pamiątkę wyjścia Izraelitów z Egiptu.


PRZYKŁAD: Słowo dnia w końcu doczekało się jednej ze swoich ulubionych potraw – paschy. Będzie się nią objadać aż do poniedziałku włącznie.


ETYMOLOGIA: hebr. pesach – przejście, Pascha.

PRIMA APRILIS (TŁUMACZENIE)


ZNACZENIE: Międzynarodowy dzień żartów, zapoczątkowany około XIII w.


UŻYCIE: Angielska nazwa „April Fool’s Day” oznacza „dzień kwietniowego głupka”. Pochodzi ona najprawdopodobniej z czasów Średniowiecza, gdy pierwszy dzień roku obchodzono razem ze Świętem Zwiastowania, 25 marca. Jego obchody trwały przez tydzień, a prezenty noworoczne wręczano 1 kwietnia. Jednak zgodnie ze zmianami wprowadzonymi przez papieża Grzegorza XIII w 1562 r., początkiem nowego roku miał być odtąd 1 stycznia. Wiele osób, nie wiedząc o zmianach, nadal świętowało datę 1 kwietnia. Dlatego właśnie nazwano ich „kwietniowymi głupkami” i robiono z nich żarty.


PRZYKŁAD: Jednym z zabawniejszych primaaprilisowych żartów w mediach były doniesienia „USA Today” w 1998 r. Gazeta ogłosiła, że Burger King wprowadził hamburgery dla leworęcznych, z których składniki wypadały prawą stroną. Nie tylko ludzie uwierzyli w newsa, ale nawet zamawiali nowe, wygodniejsze dla leworęcznych, burgery.


ETYMOLOGIA: łac. prima aprilis – 1 kwietnia.

PRIMA APRILIS


ZNACZENIE: अंतर्राष्ट्रीय दिवस चुटकुले, तेरहवीं सदी के आसपास शुरू.


UŻYCIE: अंग्रेजी नाम का अर्थ है „अप्रैल मूर्ख दिवस है” „अप्रैल मूर्ख का दिन.” यह शायद मध्ययुगीन बार, जब भोज के पहले दिन घोषणा, 25 मार्च के साथ मनाया गया से आता है. समारोह में उनकी एक सप्ताह और नए साल का उपहार के लिए 1 अप्रैल तक चला दी. हालांकि, के रूप में 1562 में पोप ग्रेगरी तेरहवें द्वारा शुरू की, शुरुआत नए वर्ष 1 जनवरी को अब से होना चाहिए था. बहुत से लोग, परिवर्तन के बारे में ज्ञान नहीं है, अभी भी 1 अप्रैल की तिथि मनाने के लिए. यही कारण है कि हम उन्हें बुलाया „kwietniowymi głupkami” और चुटकुले उन से किए गए थे.


PRZYKŁAD: एक zabawniejszych मीडिया में primaaprilisowych मजाक 1998 में संयुक्त राज्य अमेरिका आज समाचार पत्र की रिपोर्ट के अनुसार की घोषणा की है कि बर्गर किंग छोड़ handers के लिए एक हैम्बर्गर शुरू की, सामग्री के साथ wypadałyby दाईं ओर. न केवल लोगों को समाचार में विश्वास है, लेकिन यह भी खरीदा नया है, के लिए सुविधाजनक बाएँ handers, बर्गर.


ETYMOLOGIA: अक्षां. अप्रैल फूल – अप्रैल 1.

ŚW. PATRYK


ZNACZENIE: Patron Irlandii, którego święto obchodzone jest na całym świecie 17 marca (prawdopodobny dzień jego śmierci). Ku czci św. Patryka pije się tego dnia niezliczone litry piwa.


UŻYCIE: Biskup Patryk żył na przełomie IV i V w. i jest uznawany za tego, który uczynił Irlandię krajem katolickim. Św. Patrykowi przypisywane jest też używanie trójlistnej koniczyny (shamrock) do tłumaczenia idei Trójcy Świętej. Koniczyna do dziś jest symbolem kraju.


PRZYKŁAD: W tegoroczny dzień św. Patryka Irlandczycy promują kraj w nietypowy sposób: na zielono (kolor-symbol Irlandii) podświetlone będą The London Eye, Opera w Sydney, Empire State Building w Nowym Jorku i Wieża CN w Toronto.


ETYMOLOGIA: łac. patricius – szlachecki, szlachetnie urodzony; imieniny Patryka obchodzone są 17 marca.

WALENTY


ZNACZENIE: Oczywiście Walenty święty – biskup żyjący w III w.n.e., patron zakochanych, pszczelarzy, a także chorób ciężkich, zwłaszcza nerwowych i padaczki.


UŻYCIE: Biskup Walenty żył za panowania cesarza Klaudiusza II Gockiego, który zabraniał legionistom wchodzenia w związki małżeńskie, wierząc że „dobry żołnierz, to samotny żołnierz”. Biskup jednak bez zgody Klaudiusza ślubów udzielał, za co został wtrącony do więzienia. Jak głosi legenda, zakochał się tam w niewidomej córce strażnika, która dzięki jego miłości odzyskała wzrok. Wściekły cesarz wydał na Walentego wyrok śmierci. Dzień przed egzekucją biskup napisał do wybranki list, podpisany „od Twojego Walentego”. Wyrok wykonano 14 lutego 269 r.


PRZYKŁAD: Dzień 14 lutego jest powszechnie obchodzony jako święto zakochanych, mało osób wie jednak, że właśnie w tym dniu w 1876 r. Graham Bell zgłosił w biurze patentowym swój wynalazek – telefon, w 1949 r. urodził się Alan Parker, reżyser m.in. „Ptaśka”, a w 2003 r uśpiono pierwszą sklonowaną owcę – Dolly.


ETYMOLOGIA: Dzień św. Walentego został ustanowiony przez papieża Gelazjusza I w 496 r.n.e.