PERIZONIUM


ZNACZENIE: Przepaska udrapowana na biodrach ukrzyżowanego Chrystusa.


UŻYCIE: Początkowo przedstawiano Chrystusa w długiej szacie. W XII-XIII w. w tzw. colobium (krótka szata sięgająca do kolan). W gotyku – z perizonium przewiązanym na boku. W sztuce nowożytnej perizonium jest najczęściej przewiązane pośrodku. Od XVII w. pojawiło się perizonium przewiązane sznurem.


PRZYKŁAD: Życzę Wam, by Wielkanoc była tak ciepła, by jako strój wystarczyło samo perizonium.


ETYMOLOGIA: łac. perizonium – znaczenie jak wyżej.

ASAMBLAŻ


ZNACZENIE: Trójwymiarowa odmiana kolażu.


UŻYCIE: Asamblaż to praca złożona z różnego rodzaju przedmiotów: codziennego użytku, bezużytecznych fragmentów, form naturalnych, wszelkich możliwych obiektów. Asamblaż bierze się z przekonania o wartościach wyrazowych zwykłych, pospolitych przedmiotów i możliwości podniesienia ich do rangi dzieła sztuki, chęci prowokacji tradycyjnych gustów i sprzeciwu wobec sztuki abstrakcyjnej. Dzieło powstaje z przedmiotów, które nie są stworzone przez autora asamblażu, ale jedynie przez niego użyte, a czasem także specjalnie spreparowane, czy przystosowane (np. pomalowane, odłączone od całości, połączone z czymś innym, zniszczone). Poszczególne fragmenty w asamblażu mogą być ze sobą sklejone, związane, umieszczone w rodzaju wspólnego pojemnika, luźno położone, powieszone obok siebie etc.


PRZYKŁAD: W 1961 r. w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Nowym Jorku zorganizowano wystawę Sztuka Asamblażu, gdzie swoje prace wystawiali m.in. Braque, Marcel Duchamp czy Man Ray. W Polsce pionierem asamblażu był Władysław Hasior.


ETYMOLOGIA: fr. assemblage – gromadzenie, zbieranie. Termin asamblaż został wprowadzony we wczesnych latach pięćdziesiątych XX w. przez Jeana Dubuffeta, który stworzył serię kolaży z użyciem skrzydeł motyli.

ANTRAKT


ZNACZENIE: Przerwa między aktami przedstawienia teatralnego.


UŻYCIE: Antrakt może być też przerwą między częściami koncertu. Nazywany jest tak też utwór muzyczny wykonywany w przerwie między aktami przedstawienia.


PRZYKŁAD: Podczas antraktu wyszli przejść się po foyer i zobaczyć czy nie spotkają znajomych.


ETYMOLOGIA: fr. entre – między.

PRAKTYKABEL


ZNACZENIE: Niewidoczny dla widza drewniany element konstrukcyjny, który służy do wspomagania dekoracji teatralnej.


UŻYCIE: Praktykabel służy także za podest dla aktorów. Jest to konstrukcja łatwa do składania i przenoszenia. Praktykabel to także składane siedzenie dla widza bez oparcia, przymocowane do stałego rzędu foteli (inaczej straponten). Również praktykabl.


PRZYKŁAD: Zapomnieli o postawieniu za dekoracją praktykabla, dlatego zamiast pojawić się w oknie od pasa w górę, widzowie widzieli tylko czubek jego głowy.


ETYMOLOGIA: niem. praktikabel – użyteczny.

DAGEROTYP


ZNACZENIE: Obraz otrzymany najdawniejszą techniką fotograficzną (patrz zdjęcie/dagerotyp poniżej).


UŻYCIE: Dagerotyp to efekt dagerotypii, czyli procesu fotograficznego, w wyniku którego na metalowej płytce otrzymywany jest unikatowy obraz, bez możliwości jego powielenia. Technika ta została opracowana w latach 20. i 30. XIX wieku, a rok 1839 symbolicznie uważany jest za początek fotografii. Materiałem światłoczułym w procesie powstawania dagerotypów była warstewka jodku srebra na powierzchni polerowanej i posrebrzonej płytki miedzianej. Obraz po naświetleniu wywoływany był w parach rtęci, a utrwalany był w roztworze soli kuchennej. Zdjęcie charakteryzowało się dużą rozdzielczością oraz bogactwem szczegółów.


PRZYKŁAD: Powierzchnia dagerotypu była bardzo wrażliwa na dotyk, stąd fotografie umieszczano za szkłem w specjalnym etui.


ETYMOLOGIA: wyraz pochodzi od od nazwiska francuskiego wynalazcy L.J.M. Daguerre’a (1789-1851).

fryderyk_chopin_dagerotyp

AKROTERION


ZNACZENIE: Terakotowa lub marmurowa dekoracja, która wieńczyła szczyt i boczne narożniki frontonu (patrz zdjęcie).


UŻYCIE: Akroterion był stosowany w klasycznych budowlach greckich i rzymskich. Mógł mieć formę palmety (dekoracyjny motyw w kształcie stylizowanego liścia palmy), woluty (motyw w formie spirali lub zwoju), liści akantu, figury lub grup figur. Akroterionami wieńczono także obiekty małej architektury, m.in. stele. Inaczej naszczytnik.


PRZYKŁAD: Budowla przetrwała do dziś prawie niezniszczona, odtworzyć trzeba było jedynie akroteriony.


ETYMOLOGIA: gr. ákros – szczytowy, zewnętrzny.

akroterion

POMPIERSKI


ZNACZENIE: Inaczej banalny.


UŻYCIE: Pompierski to synonim konwencjonalnego, pompatycznego, pretensjonalnego, stereotypowego w ujęciu lub tematyce. Najczęściej odnosi się do stylu, gatunku twórczości, zwłaszcza w malarstwie.


PRZYKŁAD: Po tym gdy zarzucono mu pompierstwo całkiem się załamał i porzucił malarstwo. Dopiero po śmierci uznano, że był twórcą wybitnym.


ETYMOLOGIA: fr. pompier – fabrykant pomp.