KROKODYL VS ALIGATOR


POPRAWNIE: Krokodyl – duży gad o jaszczurowatym kształcie ciała; aligator – rodzaj krokodyla występujący jedynie w USA i Chinach.


BŁĘDNIE: Stosowanie określeń wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: Pierwszą różnicą między aligatorami a krokodylami jest ich uzębienie: w przypadku tych pierwszych, gdy gad zamknie paszczę jego uzębienie jest niewidoczne; w przypadku krokodyla dolna szczęka wraz z zębami wystaje poza szczękę górną uwidaczniając zęby. Drugą różnicą jest kształt pyska: u krokodyla w kształcie litery ‚V’, u aligatora – w kształcie ‚U’. Kolejnym wyróżnikiem jest występowanie terytorialne obu gatunków: krokodyle można spotkać na wszystkich kontynentach oprócz Europy i Antarktydy, aligatory – jedynie w USA i Chinach.

KUKUŁCZE JAJO


POPRAWNIE: Podrzucić komuś kukułcze jajo – podstępem zrzucić na kogoś nieprzyjemny obowiązek.


BŁĘDNIE: Podrzucić komuś jaskółcze jajo.


DLACZEGO TAK?: Kukułki to tzw. pasożyty lęgowe – podrzucają własne jaja do gniazd ptaków innego gatunku, zjadając lub wyrzucając przy tym prawdziwe jajo nowoprzybranych rodziców. Przymiotnik „jaskółcze” łączy się natomiast z gniazdem – „jaskółcze gniazda” to kulinarny specjał, który przyrządza się z gotowanych kurzych jaj, wieprzowiny, masła etc.

MORATORIUM


ZNACZENIE: Odroczenie terminu płatności lub wstrzymanie działań ze względu na specjalne okoliczności.


UŻYCIE: Moratorium może dotyczyć pozwolenia na łowienie ryb lub myślistwo – w okresie godowym i rozrodu zwierząt zawieszane jest pozwolenie na odstrzał czy odłów danych gatunków. Moratorium w znaczeniu odroczenia płatności może być nałożone przez sąd, który uzna, że dłużnik w wyniku specjalnych okoliczności nie jest w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań w terminie. Moratorium może dotyczyć określonego czasu lub obowiązywać bezterminowo, do odwołania. Określenie moratorium stosuje się także w przypadku zawieszenia orzekania i wykonywania kary śmierci (sytuacja taka występuje obecnie w Rosji i niektórych stanach USA).


PRZYKŁAD: Mimo że po katastrofie ekologicznej spowodowanej przez wyciek ropy, Barack Obama wprowadził sześciomiesięczne moratorium na głębokie wiercenia naftowe w Zatoce Meksykańskiej, sąd odwiesił jego decyzję z powodu protestu tracących pieniądze firm naftowych. Interesy najwyraźniej wzięły górę nad dobrem społecznym.


ETYMOLOGIA: łac. morari – odwlekać, odraczać.

ENDEMICZNY


ZNACZENIE: Miejscowy, występujący tylko na danym terenie.


UŻYCIE: Określenie endemiczny najczęściej stosuje się do określania gatunków, które są charakterystyczne dla danego obszaru i występujące tylko na nim. Gatunki endemiczne ze względu na swoją izolację najczęściej nie są w stanie przystosować się do ewentualnych nowych warunków życia. Przykładami gatunków endemicznych są legwan z Galapagos czy australijski miś koala.


PRZYKŁAD: Przyczyną endemiczności jest często bariera geograficzna, np. morze czy ocean, która nie pozwala zwierzętom czy roślinom rozprzestrzenić się na inne tereny. Stało się tak na Madagaskarze, który może się pochwalić m.in. kilkoma gatunkami endemicznego lemura.


ETYMOLOGIA: gr. endemos – miejscowy.

BAKTRIAN


ZNACZENIE: Wielbłąd dwugarbny.


UŻYCIE: Inną odmianą wielbłąda jest dromader – wielbłąd jednogarbny. Z kolei krzyżówka baktriana i dromadera to birtugan. Jest on większy od swoich rodziców, ma łagodniejszy charakter i podobnie jak dromader – jeden garb.


PRZYKŁAD: Baktriany hodowane są między innymi dla mleka; chętnie bym go spróbowała, żeby zobaczyć ile ma ono w smaku wspólnego z tym, jakie dają krowy.


ETYMOLOGIA: łac. bactrianus – baktryjski, od Baktrii, nazwy starożytnego kraju w płd.-zach. Azji, gdzie żyły baktriany.

ALPAKA


ZNACZENIE: Trawożerny ssak hodowlany z rodziny wielbłądów, zamieszkujący Amerykę Południową. Alpaka jest mniejszą kuzynką lamy.


UŻYCIE: Alpaki są hodowane dla długiej, jedwabistej wełny lub na mięso. Goli się je co 2 lata, a każde zwierze daje do 5 kg wełny. Żyją w Andach, na wysokości nawet do 5000 m.n.p.m. i osiągają wraz z głową wzrost około 150 cm. Z wełny alpak produkowane są swetry, koce, poncza, szaliki, etc. Podobnie jak ich kuzyni – wielbłądy i lamy – alpaki mają w zwyczaju plucie, które może się wiązać z chęcią okazania agresji.


PRZYKŁAD: Ten szalik z wełny alpaki kupiłam od Indianina na targu niedaleko jeziora Titicaca. I mogę bez przesady powiedzieć, że nie mam w szafie nic cieplejszego. Żałuję, że nie dałam się namówić na alpakowy koc.


ETYMOLOGIA: hiszp. alpaca – znaczenie jak wyżej; od allpaqa, paqu – z języka Indian Keczua zamieszkujących Boliwię i Chile.