MUFLON


ZNACZENIE: Najmniejszy przedstawiciel dzikich owiec (patrz zdjęcie poniżej), jedyna dzika owca zamieszkująca Europę.


UŻYCIE: Pierwotnie muflony zamieszkiwały jedynie Korsykę i Sardynię, jednak obecnie rozprzestrzeniły się na inne tereny Europy, także Polskę. Muflon jest przodkiem owcy domowej, a jego charakterystyczne długie skręcone rogi osiągają pełne rozmiary po około 4-5 latach od urodzenia zwierzaka.


PRZYKŁAD: W Dolomitach nie przeżyliśmy takich emocji, jak w naszych Sudetach – na drodze spotkaliśmy walczące o względy samicy muflony, które ani myślały przepuścić nas ścieżką.


ETYMOLOGIA: fr. mouflon – znaczenie jak wyżej.

ADHEZJA


ZNACZENIE: Inaczej przyleganie, przyczepność.


UŻYCIE: Adhezja to zjawisko fizyczne polegające na łączeniu się ze sobą powierzchniowych warstw ciał fizycznych. Adhezja następuje w wyniku oddziaływań międzycząsteczkowych stykających się ze sobą substancji – bazują na niej kleje, farby czy taśmy samoprzylepne.


PRZYKŁAD: Zjawisko adhezji wykorzystują do poruszania się po gładkich i śliskich powierzchniach niektóre zwierzęta, przykładem mogą być gekony (patrz foto. poniżej).


ETYMOLOGIA: łac. adhaesio – przyleganie.

TAKSYDERMIA


ZNACZENIE: Sztuka wypychania martwych zwierząt.


UŻYCIE: Taksydermia jest sztuką reprodukcji martwych zwierząt tak, by nadawały się one na wystawy lub do innych celów. Przedmiotem taksydermii może być także ciało człowieka. Z martwego zwierzęcia lub człowieka usuwa się organy, krew i oczy, a następnie zastępuje się je substancjami konserwującymi, a oczy szklanymi lub plastikowymi ich odpowiednikami.


PRZYKŁAD: Jedną z bardziej znanych polskich artystek, która w swoich pracach stosowała taksydermię jest Katarzyna Kozyra. Właśnie trwa jej wystawa w warszawskiej Zachęcie.


ETYMOLOGIA: gr. taxis – przygotowywanie, układanie + derma – skóra.

SUROGATKA VS SURYKATKA


POPRAWNIE: Surogatka – inaczej matka zastępcza, kobieta, która nosi zapłodnioną in vitro komórkę jajową innej, niemogącej zajść w ciążę, kobiety; surykatka – niewielki drapieżny ssak futerkowy z rodziny mangustowatych, występuje w południowej Afryce, przede wszystkim na pustyni Kalahari.


BŁĘDNIE: Stosowanie wyrazów wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: Surogatka pochodzi od łacińskiego subrogatio – zastąpienie; surykatka to nazwa własna, spolszczona od łacińskiej nazwy gatunkowej Suricata suricatta.

KROKODYL VS ALIGATOR


POPRAWNIE: Krokodyl – duży gad o jaszczurowatym kształcie ciała; aligator – rodzaj krokodyla występujący jedynie w USA i Chinach.


BŁĘDNIE: Stosowanie określeń wymiennie lub na odwrót.


DLACZEGO TAK?: Pierwszą różnicą między aligatorami a krokodylami jest ich uzębienie: w przypadku tych pierwszych, gdy gad zamknie paszczę jego uzębienie jest niewidoczne; w przypadku krokodyla dolna szczęka wraz z zębami wystaje poza szczękę górną uwidaczniając zęby. Drugą różnicą jest kształt pyska: u krokodyla w kształcie litery ‚V’, u aligatora – w kształcie ‚U’. Kolejnym wyróżnikiem jest występowanie terytorialne obu gatunków: krokodyle można spotkać na wszystkich kontynentach oprócz Europy i Antarktydy, aligatory – jedynie w USA i Chinach.

KUKUŁCZE JAJO


POPRAWNIE: Podrzucić komuś kukułcze jajo – podstępem zrzucić na kogoś nieprzyjemny obowiązek.


BŁĘDNIE: Podrzucić komuś jaskółcze jajo.


DLACZEGO TAK?: Kukułki to tzw. pasożyty lęgowe – podrzucają własne jaja do gniazd ptaków innego gatunku, zjadając lub wyrzucając przy tym prawdziwe jajo nowoprzybranych rodziców. Przymiotnik „jaskółcze” łączy się natomiast z gniazdem – „jaskółcze gniazda” to kulinarny specjał, który przyrządza się z gotowanych kurzych jaj, wieprzowiny, masła etc.

MORATORIUM


ZNACZENIE: Odroczenie terminu płatności lub wstrzymanie działań ze względu na specjalne okoliczności.


UŻYCIE: Moratorium może dotyczyć pozwolenia na łowienie ryb lub myślistwo – w okresie godowym i rozrodu zwierząt zawieszane jest pozwolenie na odstrzał czy odłów danych gatunków. Moratorium w znaczeniu odroczenia płatności może być nałożone przez sąd, który uzna, że dłużnik w wyniku specjalnych okoliczności nie jest w stanie wywiązać się ze swoich zobowiązań w terminie. Moratorium może dotyczyć określonego czasu lub obowiązywać bezterminowo, do odwołania. Określenie moratorium stosuje się także w przypadku zawieszenia orzekania i wykonywania kary śmierci (sytuacja taka występuje obecnie w Rosji i niektórych stanach USA).


PRZYKŁAD: Mimo że po katastrofie ekologicznej spowodowanej przez wyciek ropy, Barack Obama wprowadził sześciomiesięczne moratorium na głębokie wiercenia naftowe w Zatoce Meksykańskiej, sąd odwiesił jego decyzję z powodu protestu tracących pieniądze firm naftowych. Interesy najwyraźniej wzięły górę nad dobrem społecznym.


ETYMOLOGIA: łac. morari – odwlekać, odraczać.